ads
0

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

برای مشاهده لیست علاقه مندی ها وارد شوید!

مشاهده محصولات فروشگاه

آشنایی با انواع سوزن دوزی های سنتی

سوزن دوزی (رودوزی ها)

یکی از صنایع دستی تزیینی – کاربردی ایران “سوزندوزی و به معنای عام (رودوزی های سنتی)” نام دارد. رودوزی، هنر آراستن سطح پارچه با استفاده از نخ های الوان یا برخی اشیای الوان با کمک سوزن یا قلاب است. بشر بعد از تولید پارچه که حفاظی در برابر سرما و یا گرما و سایر نیازهای ابتدایی بود، مانند هر وسیله ی دیگری، آن را از حالت ساده در آورده و به تزیین آن پرداخته است که به مقتضای فرهنگ، آداب و سنن هر قومی، دارای ویژگی های خاص خود است. رودوزی های ایران یکی از گسترده ترین شاخه های صنایع دستی ایران است(۱۱۵ رشته را تشکیل می دهد) و به جرئت می توان گفت تنوع و تعددی که در این رشته مشاهده می شود در هیچ یک از دیگر رشته های صنایع دستی وجود ندارد. رودوزی ها به لحاظ نحوه ی انجام کار کلا به ۶ دسته تقسیم می شود:

1.      گروهی که به واسطه ی پر کاری، زمینه ی کار مشخص نیست و دوخت های الوان موجب پیدایش نقش و طرح می شود مانند پته دوزی کرمان، متن دوزی و قلاب دوزی رشت.

2.       گروهی که قسمتی از زمینه را با دوخت پر می کنند و زمینه ی اصلی پارچه مشخص است مانند: ابریشم دوزی، ساتن دوزی و …

3.      گروهی که با جابه جا کردن یا بیرون آوردن تار یا پود صورت می گیرد مثل سکمه دوزی، شبکه دوزی و…

4.       گروهی که نخ های فلزی (طلایی و نقره ای ) به پارچه جلوه می دهد مثل گلابتون دوزی، سرمه دوزی و…

5.      گروهی که از سوزن یا قلاب استفاده نمی شود بلکه با گذراندن نخ های فلزی، اشکال و طرح مورد نظر را به وجود می آورند مثل نقده دوزی.

 ۶. گروهی که از اشیای تزیینی مانند سکه، پولک، منجوق، مروارید و… برای تزیین پارچه استفاده می کنند مثل سکه دوزی، پولک دوزی، مروارید دوزی و… .

این تقسیم بندی از زنده یاد استاد منتخب صبا استاد مسلم رودوزی های ایرانی است. اما برخی از نویسندگان عقیده دارند که رودوزی های ایرانی تقسیم بندی های دیگری دارد.  

سوزن دوزی ترکمن

یکی از صنایع دستی تزیینی – کاربردی ایران “سوزن دوزی ترکمن” نام دارد، که به آن سیاه دوزی ترکمن نیز اطلاق می شود. امروزه به طور عمده در تزیین لباس های زنان ترکمن و در مواردی پوشش شتر، جل اسب، نوار دور چادرها و عرق چین از این نوع رودوزی استفاده می شود. رودوزی مصور ترکمن ها از زمان سکاها در ایران رایج بوده است. مواد اولیه ی این درخت شامل نخ های الوان ابریشمی یا پشمی و پارچه است. برای این نوع رودوزی از نخ های ابریشمی و پنبه ای به رنگ های نیلی، قرمز سیر، زرد، سفید، مشکی، آبی، سبز و نارنجی استفاده میشود. پارچه های مورد مصرف اکثرا ابریشمی و یا پشمی است و نقوش مورد استفاده در سوزن دوزی ترکمن ها، اشکال ساده شده طبیعت اطراف هنرمند است. اسامی تعدادی از نقوش عبارت است از: ساری ایچیان (عقرب زرد)، قوش قانات (بال پرنده ی قوش)، دورت گؤز (چهار چشم)، هوز نقش (به معنای نقش گردو ) و… .

نوعی سوزن دوزی در استان گلستان به نام سوزن دوزی شاه کوه نیز رواج دارد که بر روی لباس و روسری های محلی رودوزی شده و رنگ قالب آن سیاه است و نقوش آن بته، گل های ساده، خطوط شکسته و منحنی به صورت ذهنی و متفاوت است. روش نگهداری سوزن دوزی ها حفاظت از رطوبت مداوم، حرارت و آتش، اشعه ی مستقیم و مداوم خورشید، سفید کننده های شیمیایی و اشیای نوک تیز و برنده است و برای شستشوی آن می توان از آب ولرم و شوینده های معمولی استفاده کرد.

سوزن دوزی بلوچ

یکی از صنایع دستی تزیینی – کاربردی ایران “سوزن دوزی بلوچ” نام دارد. سوزن دوزی بلوچ، در واقع سند هویت و موجودیت زن بلوچ و پدیده ای زیبا و تحسین برانگیز و استثنایی است که می توان گفت نور چشمان دختران و زنان بلوچ است که از کودکی به آموزش و تولید آن می پردازند. نگاره های مورد استفاده در سوزن دوزی، نقوش هندسی با رنگ های شاد است که با بهره گیری از نخ های ابریشمی و گاه پشمی ظریف و الوان رودوزی می شود. از این نوع رودوزی برای تزیین سرآستین، دور يقه و پیش سینه لباس زنان بلوچ استفاده می شود. هم اکنون این نوع سوزن دوزی به صورت نوارهای با عرض های مختلف تولید شده که در محصولات تکمیلی مورد مصرف دارد. به غیر از مصارف محلی که نام برده شد، رومیزی، روتختی، سفره ی عقد، پرده، کلاهک آباژور و … از جمله مصارفی است که خارج از استان برای این هنر طراحی شده است. روش نگهداری آن حفاظت از رطوبت مداوم، حرارت و آتش، اشعه ی مستقیم و مداوم خورشید، سفید کننده های شیمیایی و اشیای نوک تیز و برنده است و برای شست و شوی آن می توان از آب ولرم و شوینده های معمولی استفاده کرد.

ملیله دوزی

یکی از صنایع دستی تزیینی – کاربردی ایران “ملیله دوزی” نام دارد. ملیله دوزی یکی از رودوزیهای سنتی ایران است که در آن به وسیله ی تارهای نازک و توخالی از جنس طلا یا نقره (گاهی برنج) که به آن نخ ملیله می گویند، دوخت های تزیینی بر روی پارچه انجام گرفته باشد. در دوران حکومت ساسانیان برای تزیین لباس های رسمی لشکری و کشوری از ملیله دوزی استفاده می شده است. پوشش ضریح مطهر حضرت ثامن الائمه (ع) که در سال ۱۲۸۵ هجری و در کاشان ملیله دوزی شده بود، نمونه ی بسیار زیبایی از دوخت ملیله بر روی مخمل دست بافت است که در حال حاضر در موزه آستان قدس رضوی نگهداری می شود. این نوع رودوزی در اکثر نقاط کشور رواج دارد. روش نگهداری آن حفاظت از رطوبت مداوم، حرارت و آتش، اشعه ی مستقیم و مداوم خورشید، سفید کننده های شیمیایی و اشیای نوک تیز و برنده بوده و با آب ولرم و صابون و شوینده های معمولی و غیر اسیدی قابل شستن است.

منجوق دوزی

یکی از صنایع دستی تزیینی ایران “منجوق دوزی” نام دارد. آثار تاریخی به دست آمده نشان دهنده ی آن است که این هنر در زمان هخامنشیان و دوره ی ساسانیان از رواج بالایی برخوردار بوده است. در آن زمان چادرها، قالی ها و جامه ها را با جواهرات می آراستند. این هنر در طول تاریخ تبدیل به هنر منجوق دوزی شده است. روش کار به این صورت است که ابتدا دانه های منجوق را یکی یکی در داخل سوزن کرده و سپس با تناسب نقش در هنگام دوخت، یک یا چند تا از منجوق ها را بر روی پارچه نصب می کنند. منجوق دوزی در گذشته در تبریز و ارومیه بیش از دیگر مناطق رواج داشته ولی امروزه بهترین کارهای منجوق دوزی در قزوین انجام می گیرد. از آثار زیبای منجوق دوزی کیسه های پول، رو قوری، جای جواهرات و ……. به جای مانده است. امروزه نیز برای تزیین لباس و غیره از این هنر استفاده می کنند. روش نگهداری آن حفاظت از رطوبت مداوم، حرارت و آتش، اشعه ی مستقیم و مداوم خورشید، سفید کننده های شیمیایی و اشیای نوک تیز و برنده است.

نقده دوزی

یکی از صنایع دستی تزیینی ایران “نقده دوزی” نام دارد. نقده، نام نخ های فلزی است که از طلا یا نقره با آلیاژ و به صورت نخی پهن ساخته شده باشد. به دوخت هایی که با نخ نقده انجام گرفته باشد نقده دوزی می گویند. نقده دوزی در اصفهان رواج دارد و در این شهر بر روی پارچه های مخمل، ابریشم، تافته، اطلس و کتان دوخته می شود، ولی در شهرهای جنوبی کشور بر روی پارچه تور نیز دوخته می شود. نقوش مورد استفاده در نقده دوزی عبارت است از: ته، ستاره های پنچ تا دوازده پر، گل های مختلف و گلدان و … موارد مصرف نقده دوزی: سفره، بقچه، سوزنی، لباس، جانمازی، جای قرآن، کوسن، روسری و … است. در حال حاضر این هنر در اصفهان، یزد، بندر عباس، تهران، ارومیه، کرمان، قزوین، کاشان، برخی از شهرهای آذربایجان شرقی، کردستان و خوزستان رواج دارد. روش نگهداری آن حفاظت از رطوبت مداوم، حرارت و آتش، اشعه ی مستقیم و مداوم خورشید، سفید کننده های شیمیایی و اشیای نوک تیز و برنده است و با آب ولرم، صابون و شوینده های معمولی و غیر اسیدی به آرامی قابل شستن است.

نقش دوزی

یکی از صنایع دستی تزیینی ایران “نقش دوزی” نام دارد. نقش در لغت به معنای نگار و تصویر است و نقش دوزی، به معنای دوختن نقش روی پارچه با نخ های رنگین است. نقش دوزی به دوختی اطلاق می شود که هنرمند با استفاده ار نخ های ابریشمی یا پشمی نگاره های دلخواه خود را روی زمینه ی پارچه دوخته، تا آن جا که زمینه ی پارچه دیده نشود (شبیه به گوبلن های امروزی) دوخت ها مورب، ساده و بر روی هم خوابیده است. نمونه هایی از کمربندهای نقش دوزی مربوط به قرن ۱۳ هجری در یزد به دست آمده است که در آن زمینه ی پارچه مشخص نیست. رنگ های مورد استفاده در نقش دوزی عبارت است از: فیروزه ای، کرم، صورتی، نیلی، قرمز دانه ای، سبز زنگاری، قهوه ای، آجری و … این درخت در اکثر استان های ایران بالاخص استان يزد رواج دارد و کاربرد آن برای تزیین لباس، شلوار، کمربند، کیف و… است. روش نگهداری آن حفاظت از رطوبت مداوم، حرارت و آتش، اشعه ی مستقیم و مداوم خورشید، سفید کننده های شیمیایی و اشیای نوک تیز و برنده است و با آب ولرم، صابون و شوینده های معمولی و غیر اسیدی قابل شستن است.

سیاه دوزی ترکمن ( شاهکوه)

یکی از صنایع دستی تزیینی – کاربردی ایران “سیاه دوزی ترکمن یا شاهکوه” نام دارد، و آن عبارت است از دوخت دور تا دور نقوشی که قبلا بر روی پارچه رودوزی شده است، کاری شبیه به قلم گیری در تذهیب و نگارگری. به وسیله ی این دوخت که معمولا با رنگ مشکی صورت می گیرد، . نقوش ایجاد شده بر روی پارچه به خوبی نمایان می شود. در حقیقت این تکنیک دوخت، مکمل نگاره های سوزن دوزی می شود. گاه از این دوخت برای تزیین پارچه های سفید و یا سر آستین و جادکمه نیز استفاده می کنند. روش نگهداری آن حفاظت از رطوبت مداوم، حرارت و آتش، اشعه ی مستقیم و مداوم خورشید، سفید کننده های شیمیایی و اشیای نوک تیز و برنده است و برای شست و شوی آن می توان از آب ولرم و شوینده های معمولی استفاده کرد.

 

شاهکوه

سیاه دوزی سیستان

یکی از صنایع دستی تزیینی – کاربردی ایران “سیاه دوزی سیستان” نام دارد. سیاه دوزی نوعی رودوزی در سیستان است که در آن از نخ سیاه ابریشم بر روی پارچه سفید استفاده می شود و برای تزیین لباس، لبه و حاشیه ی دامن زنان، دور یقه و آستین مورد استفاده قرار می گیرد. سیاه دوزی تنها جنبه ی خود مصرفی داشته و فقط بین اهالی سیستان خرید و فروش می شود. در این نوع رودوزی هنرمند با استفاده از ساده ترین مواد اولیه همچون پارچه، نخ و سوزن، اشکال هندسی پدید می آورد. اصولا رودوزی ها به عنوان شغلی دایمی برای زنان این منطقه به شمار می رود که به طور عمده از این طریق هم امرار معاش می کنند و استفاده از رنگ، نوع نقوش و جنس پارچه ها رابطه ی مستقیمی با درآمد اقتصادی هر خانواده دارد. این هنر به دلیل تغییر نوع پوشاک و هم چنین استفاده از چرخ خیاطی برای پدید آوردن نقش در حال منسوخ شدن است. .

نقش های نمادین روی پارچه ها در رودوزی ها با عقاید، باورداشت ها، طبیعت و معیشت مردم رابطه ی مستقیم دارد و تداوم این نقوش را می توان در سایر هنرهای سنتی استان از جمله سفال گری، گلیم بافی و قالی بافی به وضوح مشاهده کرد.

ممقان دوزی

یکی از صنایع دستی تزیینی – کاربردی ایران “ممقان دوزی” نام دارد. ممقان دوزی یکی از رودوزی های ایرانی است که در آن زمینه ی اساسی پارچه را به وسیله ی بخیه های ابریشم رنگین می پوشانند و نقش و رنگ ایجاد می کنند. منظور از ممقان دوزی نوعی دوخت و دوز زینتی مردم دیار اذربایجان است. در سوزن دوزی ممقان در درون دایره ای که ماه نام گرفته، نقشی دیده می شود که در فرهنگ ایرانی به نام ستاره هشت پر یا شمسه معروف است (اگر نگاهی دقیق تر به نقش ستاره در سوزن دوزی ممقان داشته باشیم، متوجه شباهت زیاد آن با یکی از دیرینه ترین و معروف ترین نقوش ایران باستان یعنی «گل لوتوس» در تخت جمشید می شویم که به همراه دایره ی پیرامون خویش با نام «ماه» شناخته می شود). گاهی در مواقع لزوم برای این که اختصاصا این فرم را از نقش «ای» یا ماه جدا کنند آنرا اصطلاحا «آیین آورنا گولی» یا «نقش وسط ماه» می نامند. در کنار ستاره هشت پَر که پُرکاربردترین نقش ستاره است، استفاده از ستاره های چهار و شش پَر نیز در ممقان دوزی رایج است. دوخت ممقان شامل دو مرحله است: تهیه و آماده کردن پارچه جهت دوخت و کلاف کردن نخ – دوخت نقوش و طرحهای تزیینی با استفاده از نخ های ابریشم دوزی با استات. گرچه وجه تسمیه نقوش تنها مدارک موجود برای بررسی پیشینه و دلیل استفاده از نقوش در ممقان دوزی است و با عنایت به این که این شکل در این شهر مستقلا نامی ندارد.

شما در حال مشاهده آشنایی با انواع سوزن دوزی های سنتی در پلتفرم خورشیدک هستید

ads
  • چنانچه دیدگاهی توهین آمیز باشد و متوجه اشخاص مدیر، نویسندگان و سایر کاربران باشد تایید نخواهد شد.
  • چنانچه دیدگاه شما جنبه ی تبلیغاتی داشته باشد تایید نخواهد شد.
  • چنانچه از لینک سایر وبسایت ها و یا وبسایت خود در دیدگاه استفاده کرده باشید تایید نخواهد شد.
  • چنانچه در دیدگاه خود از شماره تماس، ایمیل و آیدی تلگرام استفاده کرده باشید تایید نخواهد شد.
  • چنانچه دیدگاهی بی ارتباط با موضوع آموزش مطرح شود تایید نخواهد شد.

  1. رامین تقی زاده گفته؛
    20:06 1401/02/27

    شما کانال تلگرام هم دارین؟ 😍😍😍

  2. بهزاد انصاری گفته؛
    22:42 1401/03/16

    خیلی دنبال این موضوع بودم 😍😍😍

  3. بهزاد شکیبا گفته؛
    10:42 1401/04/16

    میتونم یه خواهشی بکنم ؟ اینقدر دلبری نکنید

  4. بهرام عظیمی گفته؛
    20:18 1401/06/19

    به نظرم خیلی عالی بود

  5. علی محمد بیات گفته؛
    15:54 1401/06/23

    این موضوع یکی از موضوعات موردعلاقه منه 😍😍😍

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

لینک کوتاه برای به اشتراک گذاری
دسته بندی محتوای سایت
0