ads
0

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

برای مشاهده لیست علاقه مندی ها وارد شوید!

مشاهده محصولات فروشگاه

آشنایی با هنر تذهیب و تشعیر به همراه کاملترین توضیحات

هنر تذهیب

یکی از رشته های صنایع دستی تزیینی ایران که جزء صنایع مستظرفه محسوب می شود هنر “تذهيب” نام دارد.

تذهیب هنری است از طلا کاری و طراحی نقوش اسلیمی و ختایی بر روی اوراق کتاب یا آثار نگار گری.

به عبارت دیگر تذهیب، تزیین نوشته ها و تصاویر، با طلا و دیگر رنگ های طبیعی گیاهی یا معدنی مانند لاجورد، آخرا، نیلی و … به همراه نقوش گل و گیاه و یا هندسی در هم تابیده (اسلیمی و ختایی) است.

تذهیب، همچون نقاشی، دارای مکتبها و دوره های خاصی است؛ چنانکه می توان از مکاتب سلجوقی، بخارا، تیموری، صفوی و قاجار و شعب مختلف هر مکتب سخن گفت. برای مثال، در مکتب تیموری ، شعبه های شیراز، تبریز، خراسان و … را می توان تمیز داد و در واقع، تفاوت در رنگها، روش قرار گرفتن نقشها در یک صفحه تذهیب و تنظیم نقشها در مکتبهای مختلف، عامل این تفاوت است. برای نمونه، تذهیب در مکتب بخارا به آسانی از تذهیب در دیگر مکتبها بازشناخته می شود. چون، در مکتب بخارا از رنگهای زنگار، شنگرف، سورنج و سیاه استفاده می شده است؛ در صورتی که در مکتبهای دیگر، رنگها به این ترتیب کاربرد نداشته است.

می توان گفت تذهیب های دوره های مختلف، بیان کننده حالات و روحیات آن دوره ها هستند: تذهیب سده چهارم ه.ق ساده و بی پیرایه، سده های پنجم و ششم ه.ق متین و منسجم، سده هشتم ه.ق پرشکوه ونیرومند و سده های نهم و دهم ه.ق ظریف و تجملی هستند.

پیشینه آذین و تذهیب در هنر کتاب‌آرایی ایران، به دوره ساسانی می‌رسد. بعد از نفوذ اسلام در ایران، هنر تذهیب در اختیار حکومت‌های اسلامی و عرب قرار گرفت و «هنر اسلامی» نام یافت. 

اگر چه زمانی این هنر از بالندگی فرو ماند، اما مجدداً پویایی خود را به دست آورد. چنان‌که در دوره ی سلجوقی مذهبان، آرایش قرآنها، ابراز و ادوات، ظرفها، بافته‌ها و بناها را پیشه ی خود ساختند و چندی بعد، در دوره تیموری این هنر به اوج خود رسید و زیباترین آثار تذهیب شده به وجود آمد.

 از آن جا که هنر کتاب سازی همواره از دیدگاه ایرانیان شغلی بسیار مهم و مورد احترام بوده و همیشه تزیین کتاب بعد از متن مورد توجه قرار می گرفته، لذا از تذهیب کاران برای تزیین کتاب دعوت به عمل آورده و حتما برای تزیین کتب با ارزش از تذهیب استفاده می شده است.

ابزار کار تذهیب‌کار شامل قلم‌مو، خطکش، ترلینگ، گونیا و مهره می‌باشد. رنگ‌های مورد استفاده در تذهیب شامل لاجورد، شنگرف، جیوه، گوگرد حرارت داده شده، زنگار (رنگ مس)، سفید آب قلع، صمغ عربی، آب طلا، زرنیخ (سبز و مشکی) برنج (نارنجی) می‌باشد. اگر در تذهیب به غیر از رنگ‌های نام برده شده از رنگ‌های زعفرانی و رنگ سبز سیلو و غیره نیز استفاده شده باشد و نقش و نگارها حالت رنگارنگ و برجسته داشته باشند، به آن مرصع می‌گویند.

روش کار در نگارگری شامل مراحل زیر است:

 1-طراحی: در ابتدا طرح مورد نظر را روی کاغذ پوستی یا کالک با مداد رسم می‌کنیم

2-طرح اندازی: کاغذ پوستی یا کالک را روی مقوا یا کاغذ مورد نظر با چسب کاغذی می‌چسبانیم و بعد به وسیله مهره که بهتر است از سنگ عقیق باشد روی طرح می‌کشیم تا طرح روی کاغذ اصلی منتقل شود.

3-قلم‌گیری قهوه‌ای: به وسیله قلم‌موی بسیار باریک که از موی گربه ساخته شده روی طرح مدادی را با خطوط بسیار ظریف و نازک می‌کشیم و بعد از اتمام کار تمام طرح اصلی را که با مداد است، با پاک‌کن پاک می‌کنیم.

4-رنگ‌گذاری نگاره: تمام طرح را با رنگ‌های روحی یا جسمی رنگ‌آمیزی می‌کنیم

5-قلم‌گیری سیاه: بعد از اتمام رنگ‌گذاری تمام طرح را با قلم‌موی نازک و مرکب اصفهان (نوعی مرکب دست‌ساز سنتی مخصوص) قلم‌گیری می‌کنیم یعنی دور تا دور طرح را که هر کدام رنگ شده است با قلم‌موی نازک و مرکب می‌کشیم.

6-ساخت‌وساز: یعنی سایه و روشن کردن طرح. در این مرحله به وسیله آبرنگ روی طرح ‌پرداز می‌شود و با نوک قلم‌موی نازک روی طرح را با حالت نقطه نقطه بسیار ظریف و محو می‌کشیم و همان حالت سایه و روشن را ایجاد می‌کنیم. گفتنی است که این مرحله به صورت سليقه‌ای صورت می‌گیرد و ضروری نیست.

هنر تشعیر

یکی از صنایع دستی تزیینی ایران “تشعير” نام دارد.

هنر تشعیر در گروه صنایع دستی مستظرفه قرار می گیرد. تشعیر به آن دسته از طرح های تزیینی گفته می شود که در بیشتر نقش پردازی ها و آثار نگارگری و مرقعات و نسخ خطی به کار می رود.

هنر تشعیر را نمی‌توان به دوره‌ی خاصی نسبت داد زیرا پس از تسخیر ایران توسط اعراب مسلمان نیز هنر ناب ایرانی به نام هنر اسلامی پدیدار شد و دوره جدیدی در تاریخ هنری ایران به خصوص کتاب و کتاب‌آرایی به وجود آمد.

تشعیر را نوعی تزئین نسخ خطی می‌دانند که در حاشیه با متن نسخ یا مرقعات و حاشیه‌ی آثار نگارگری به کار می‌رود و از گذشته‌‌های دور تاکنون در کتابت و کتاب‌آرایی و تزئین دارای جایگاه ارزشمندی بوده است. این هنر در حجاری‌ها، بر روی فلزات و ظروف به صورت قلمزنی و به روی بافته‌ها نیز کاربرد داشته است و نمونه‌‌های ارزنده‌ای از دوران کهن به جای مانده است.

این هنر شامل طرح های تزیینی اسلیمی و یا ختایی و بیشتر نقشهای مختلفی از پرندگان و جانوران افسانه ای مانند هما، شاهین، سیمرغ، شیر، پلنگ، آهو، غزال، اژدها و … می باشد.

نقوش تشعیر، نوعی رابط بين تذهیب و نقاشی مبتنی بر فرم است. بنابراین می‌توان گفت که تشعیر، شبکه‌ای تزئینی از نقوش مختلف است که شامل تذهیب نیز می‌شود.

طرح های برجسته‌ی باقیمانده از آثار تاریخی تخت جمشید و اشکال متنوع در سنگ‌نبشته‌ها و دقت و مهارت در حجاری آنها، این اندیشه را قوت می‌بخشد که تشعیرسازان در زمان‌های مختلف، شناخت بی‌نظیری نسبت به طبیعت و کاربرد آن در هنرها داشته‌اند.

تشعیر نیز مانند تذهیب از اولین قرون اسلامی برای تزئین سرآغاز فصول قرآن‌ها به کار برده می‌شد. ولی تشعیری که دارای تصاویر حیوانات است هرگز در حواشی قرآن به کار نمی‌رفت. این هنر در دوران تیموریان و صفویان به اوج خود رسید. تشعیر به همراه تذهیب ، برای تزئین حواشی بزرگتر در کتب خطی ، شاید تحت تأثیر نقاشی چینی ، از دوران تیموریان در ایران مرسوم گردید.

ویژگی مهم تشعیر، قلم‌گیری خاص آن است. هنرمند با مهارت، تندی و کندی خطوط نقش‌ها را به صورت روان و مشخص در اثر نمایان می‌سازد. در هنر تشعیر گاهی تنها با یک رنگ خطوط محیطی نقوش قلم‌گیری بارزی می‌شود و گاه متن نقوش را با همان رنگ به صورت ملایم رنگ‌آمیزی می‌کنند، همچنین در مواردی رنگ‌آمیزی نقوش با رنگی متفاوت انجام می‌شود. تشعیر را به صورت تخت و با بهره‌گیری از طرح‌هایی شامل موضوع‌های: مذهبی، حماسی، عرفانی و خیالی اجرا می‌کنند.

رنگ‌هایی که در تشعیر به کار می‌رود محدود و عموماً به رنگ‌های متفاوت طلایی محدود می‌شود که گاهی با یک رنگ اخرایی یا مشتقات آن به کار می‌رود. مشتقات رنگهای طلایی عبارت است از: طلایی متمایل به سبز، طلایی متمایل به قرمز (شنگرف)، طلایی متمایل به زرد و نارنجی (اشرفی). حال آن که در تذهیب از رنگهای دیگر (غیر از طلایی) مانند سرخ و آبی لاجوردی نیز استفاده می شود.

ابزاری که در تشعیر استفاده می‌شود مانند ابزار تذهیب می‌باشد. در بسیاری موارد تشعیر و تذهیب مراحل نهایی ساخت یک اثر مینیاتوری است و با انجام آن، کار ساخت نگاره نیز به انجام می‌رسد.

طرح ها و نگارههای غالب در ساختن تشعیر ،بیشتر صخره سنگ ها ،حرکات ابر و باد ،درختانمتنوع،حیواناتخیالی و افسانه ای مانند سیمرغ وازده، حیوانات وحشی در حال جست و خیز ،پرندگان و حیوانات کوچک با قلم اندازی های استادان و استفاده ی بی دریغ از طلای ناب می باشد.

شما در حال مشاهده آشنایی با هنر تذهیب و تشعیر به همراه کاملترین توضیحات در پلتفرم خورشیدک هستید

ads
  • چنانچه دیدگاهی توهین آمیز باشد و متوجه اشخاص مدیر، نویسندگان و سایر کاربران باشد تایید نخواهد شد.
  • چنانچه دیدگاه شما جنبه ی تبلیغاتی داشته باشد تایید نخواهد شد.
  • چنانچه از لینک سایر وبسایت ها و یا وبسایت خود در دیدگاه استفاده کرده باشید تایید نخواهد شد.
  • چنانچه در دیدگاه خود از شماره تماس، ایمیل و آیدی تلگرام استفاده کرده باشید تایید نخواهد شد.
  • چنانچه دیدگاهی بی ارتباط با موضوع آموزش مطرح شود تایید نخواهد شد.

  1. سیدمحمد قربانی گفته؛
    00:54 1401/02/28

    میشه بیشتر از این مگه ؟

  2. رسول خلیلی گفته؛
    05:18 1401/03/12

    من یکی از کاربران دائمی سایت شما هستم 😍😍😍

  3. داوود رفیعی گفته؛
    01:30 1401/03/18

    بی نظیر هستید

  4. بردبار گفته؛
    03:18 1401/04/14

    مطلب خوبی بود همکار گرامی

  5. غلام فرد گفته؛
    20:54 1401/04/22

    لطفا آدرستون رو برای بنده ارسال کنین

  6. قربانعلی آزادی گفته؛
    12:06 1401/05/10

    مطالب بی نظیر بود

  7. جلال نادری گفته؛
    15:06 1401/05/30

    باز هم مثل همیشه ترکوندید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

لینک کوتاه برای به اشتراک گذاری
دسته بندی محتوای سایت
0