ads
0

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

برای مشاهده لیست علاقه مندی ها وارد شوید!

مشاهده محصولات فروشگاه

آشنایی با چاروق دوزی و پیشینه آن

پیشینه ی هنر چاروق دوزی

یکی از صنایع دستی تزیینی – کاربردی ایران “چاروق” نام دارد.

چاروق عبارت از پاپوش و پای‌افزار است که از قدیم الایام مورد استفاده بوده و به اشکال مختلف تهیه و ساخته می‌شده و قسمت اعظم ساختمان آن درقدیم از چرم بوده‌است.

در قدیم مورد مصرف بیشتری داشته و امروزه بیشتر جنبه ی تزیینی پیدا کرده است و دارای اسامی محلی چون “شم، پاتابه، پالیک” است.

استاد آزاد علی محمدی در زنجان در مورد سابقه چاروق دوزی می‌گوید: چاروق دوزی از خیلی قدیم متداول بود و کشاورزان خودشان آن را از چرم خام درست می‌کردند ولی بعدها چرم پخته بکار گرفته شد، ولی به صورت امروزی شاید کمتر از صد سال است که تولید می‌شود. قبل از همه در زنجان استاد کاری بود بنام جعفر که در این زمینه کار می‌کرد. بعد از او شخصی بنام رضا این کار را دنبال کرد. سپس استاد اصغر خطیبی این صنعت دستی را متحول و چاروق‌های امروزی را در هفت مدل ابداع و معرفی کرد.

انواع چاروق

انواع چاروق در زنجان از مراکز مهم تولید این محصول عبارت است از: چاروق توری، پرده بنده و چرمی که دو نوع اول با نخ ابریشمی بافته می شود.

ابزار کار و وسایل مورد استفاده برای تهیه چاروق شامل موارد زیر می باشد:

گزن قطعه فلزیست مثل تیغه کارد بطول ۱۷ تا ۲۰ سانتیمتر و به ضخامت ۱/۵ میلیمتر و پهنای ۳ سانتیمتر که یک سر آن با پیچیدن پارچه بصورت درآمده و سر دیگر آن با زاویه ای در حدود ۶۰ درجه بصورت تیغه تیزی درآمده که برای بریدن چرم بکار میرود.چرمکی وسیله ای فلزی و برای کوبیدن چرم است و حدود ۱۶ سانتیمتر طول داشته ، قطرش در زول آن متفاوت است.چکش برای میخکوبی و جا کردن قالب در چاروق با شکل مخصوصی نظیر چکش کفاشان.قلاب میله ای است فلزی دارای دسته چوبی است و نوک میله بصور قلاب درآمده که برای یافتن رویه چاروق بکار میرود.درفش میله ای فلزی است دارای دسته چوبی که نوک میله به پهنای ۲ میلی متر بصورت تیغه درآمده و برای سوراخ کردن چرم بمنظور دوختن و تعیین مسیر سوزن و نخ دوخت بکار میرود.گازانبر (میخ کش) نظیر گازانبر نجاری با اندازه کوچکتر از آن, گاز چرم کش که دارای ساختمان ویژه ای است که گوشه ها و لبه های چرم را با آن محکم کشیده و روی قالب چوبی سوار و با میخ محکم می کنند.شانه چوبی برای شانه کردن گل های روی چاروق, قیچی معمولی برای بریدن آستری و نخ و مقوا و غیره, سنگ چاقو تیز کنی باصطلاح محلی بلر برای تیز کردن گزن یا نوک درفش, قالب چوبی به اندازه های مختلف, به کار می روند.

 

مراحل چاروق دوزی

مراحل چاروق سازی به شرح زیر می باشد:

یک ورق چرم بزرگ را به اندازه ای مختلف که مورد نظر است نظیر شکل کف یا اطوری معمولی است و بریده و آنها را در ظرفی پر از آب خیس می کنند تا برای دوختن و قالب کشیدن نرمتر و آسانتر باشد, سپس هر یک از چرمهای خیس شده را از طول تا کرده و تقریبا از وسط کناره بوسیله درفش سوراخ می کنند تا هنگام دوختن اطراف چاروق قرینه و یک اندازه باشد,  پس از این مرحله از یک سوراخ کناره با نخهای تابیده (ارش) شروع بکوک زدن می کنند تا بسوراخ قرینه برسند بطوریکه اولاً نخ از وسط ضخامت چرم عبور کند. بعبارت دیگر پس از دوخته شدن از کف چاروق، نمایان نبوده و دیده نمی شود. ثانیاً نخ را کمی می کشند تا اطراف چرم مثل سر یک کیسه یا لیفه قدری جمع شود و سپس برای صرفه جویی در مصرف چرم تکه کوچکی از چرم بشکل مربع به قسمت پاشنه دوخته می شود, پس از اینکه چرم با ین صورت درآمد آنرا به قالب چوبی می کشند و بعداً اطراف چرم یعنی قسمتهای کوک شده را با گاز چرم کش گرفته و محکم میکشند و با میخ بر روی اقلب چوبی محکم میکنند، چرم در این مرحله هنوز خیس است ولی وقتی بقالب کشیده شد و می ماند تا خشک شود و شکل اصلی را بخود بگیرد, پس از خشک شدن چرم فنرگذاری پاشنه شروع شده و از قالب خارج می شود, پس از خارج شدن از قالب مقوای کف چاروق چسبانده می شود و زیگزال اطراف چاروق (یک یا دو ردیف) دوخته شده و سپس مخمل داخل چاروق به صورت آستر چسبانیده می شود, پس از این مرحله پاشنه نیز بوسیله میخ به قسمت چرمی محکم شده ولی قبلاً بدنه پاشنه چوبی با پارچه مخملی پوشیده می شود, پس از کشیده شدن آستر مجددا چاروق نیمه تمام به قالب چوبی کشیده می شود و برای یافتن رویه آماده می گردد, برای یافتن رویه قبلاً رشته نخی از نوک چاروق به قسمت کب قالبی چوبی بنام نخ شیرازه کشیده می شود که دو لایه است و درقسمت B سرنخهای شیرازه با میخ بر کعب قالب چوبی نشسته و محکم می شود, رویه چاروق را رشته نخهای بافته شده بصورت خطوط موازی و عمود بر شیرازه بفواصل ۵/۱ تا ۲ میلیمتر تشکیل میدهد ولی در بافتن رویه از یک رنگ نخ استفاده نمی شود بلکه این رشته نخهای موازی که در چاروق های نمره بزرگ به ۲۸ تا ۳۰ ردیف موازی می رسد حداقل از چهار رنگ تشکیل می شود که بصورت چهار یا پنج ردیف متوالی ازیک رنگ را شامل می شود و هر یک از این رشته ها با قلاب یا بصورت زنجیره ای بافته می شود و یا از نخ تابیده شده با سیم گلابتون نخ کشی می شود بدین ترتریب که یک سر نخ یا زنجیره به یک لبه چرم محکم شده و در وسط به نخ شیرازه محکم می گردد و با همان طول به لبه قرینه چرم متصل می شود, پس از تمام شدن رویه، اطراف نخ شیرازه بصورت قرینه سه ردیف قلاب دوزی می شود و به ترتیبی که جمعاً عرض قسمت بافته شده به حدود یک سانتیمتر می رسد و نخ شیرازه پوشیده شده و دیده نمی شود. ردیف اول و دوم بوسیله نخ ابریشم و ردیف سوم یا کنارهای شیرازه بوسیله سیم گلابتون بافته شده و سر این سه ردیف نخ از دو طرف بخود چرم محکم می شود, پس از پایان کار رویه و شیرازه، دهنه چاروق بنام پرده بند بافته می شود که آنهم عبارت از چهار ردیف نخ موازی است از جنس نخ تابیده (ارش) که در وسط به شیرازه محکم می شود و سپس روی این چهار ردیف توسط نخهای ابریشمی به رنگهای مختلف بافته می شود بنحوی که عرض پرده بند نیز به یک سانتیمتر می رسد, ردیف آخری زیگزال به محل اتصال مخمل توئی و کناره چرم دوخته می شود, آخرین مرحله ساختن گل های رویه چاروق است. هر لنگه چاروق داری دو گل منگوله شکل اسیت یک گل در نوک پنجه و گل دبگر در محل تلاقی شیرازه و پرده بند تعبیه می شود و طرز ساخت آنها متفاوت است بدین معنی که گل نوک پنجه بطور جداگانه از طریق جمع کردن چند رشته نخ ابریشم که مثل جاروی کوچکی بسته می شود ساخته می شود و با قیچی یکدست شده و سپس با شانه چوبی شانه می شود تا پرزها از هم باز شده و بصورت منگوله درآید ولی گل روی پرده بند از جمع شدن سرنخهای پرده بند و شیرازه فراهم میاید و سپس از طریق شانه زدن بصورت گل در می آید بدیت ترتیب گل نوک پنجه بعد ازبافته شدن رویه نوک پنجه دوخته می شود و یک رنگ است ولی گل رویه پرده بند که دو رنگ است در جای خود محکم بوده و بعداً تعبیه می شود.

بعد از اتمام کار، روی آن را با نخ ابریشم یا گلابتون (نخ با مغز ابریشم با روکش طلا یا نقره) با طرحهای مختلف سه گل، چهار گل، بته دار یا بادامی تزیین می کنند.

 شهر زنجان و شهرهای قوچان و بجنورد در استان خراسان شمالی از مراکز مهم تولید چارق محسوب می شود.

طریقه ی نگهداری چاروق محافظت در برابر نور مستقیم آفتاب، دمای بالا و گرد و غبار می باشد.

شما در حال مشاهده آشنایی با چاروق دوزی و پیشینه آن در پلتفرم خورشیدک هستید

ads
  • چنانچه دیدگاهی توهین آمیز باشد و متوجه اشخاص مدیر، نویسندگان و سایر کاربران باشد تایید نخواهد شد.
  • چنانچه دیدگاه شما جنبه ی تبلیغاتی داشته باشد تایید نخواهد شد.
  • چنانچه از لینک سایر وبسایت ها و یا وبسایت خود در دیدگاه استفاده کرده باشید تایید نخواهد شد.
  • چنانچه در دیدگاه خود از شماره تماس، ایمیل و آیدی تلگرام استفاده کرده باشید تایید نخواهد شد.
  • چنانچه دیدگاهی بی ارتباط با موضوع آموزش مطرح شود تایید نخواهد شد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

لینک کوتاه برای به اشتراک گذاری
دسته بندی محتوای سایت
0