ads
0

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

برای مشاهده لیست علاقه مندی ها وارد شوید!

مشاهده محصولات فروشگاه

آشنایی کامل با هنر شمسه دوزی

هنر شمسه دوزي

شمسه دوزی ، نقش و نگاری كه با گلابتون بر جامه دوزند … شمسه به نقش و نگاری كه با گلابتون روی لباس می دوزند و آنچه كه از فلز به شكل خورشید درست كنندو بالایقبه یا جای دیگر نصب نمایند و به معنی بت و صنم نیز گفته شده است.

تداعي نمودن نقوش خورشید و تلؤلؤ آن با استفاده از ابريشم نتابیدۀ ارغواني( ابريشم بدون تاب)و سبز و نخ گلابتون بر روي لباس و يا پارچه را شمسه دوزی می نامند

«شمسه» در لغت به معنای خورشید است. « شمسه دوزی » به دوختی گفته می شود که طرح و نمایی از خورشید را با مقر های اطراف آن یا نمای ترنجی را به صورت تنها یا همراه با ترنج ها و نیم ترنج ها تجسم بخشیده باشد.

شمسه در کتاب آرایی از جایگاه خاصی برخوردار است. در یکی از صفحات بدرقه کتاب های نفیس خطی ، شمسه به صورت رنگین نویسی ، نام کتاب و صاحب آن و گاهی نام خطاط و تذهیب کار نیز در آن درج می کردید. در صفحات بدرقه قرآنی نیز ، داخل شمسه دعای قبل و بعد از تلاوت قرآن به شیوه رنگین نویسی اجرا می گردید.

همونطور که از اسمش پیداست یه طرح خورشیدی یا ( اسلیمی ) که به طور معمول در هنر گره سازی ، تذهیب و هنر های سنتی ایرانی اسلامی به کار میرود ! که از انواع ان میشود شمسه 8 ، 10 ، 12 و…… رو نام برد.
برای طراحی یه شمسه که به صورت قرینه کار میشه ( حالا انواع قرینه انعکاسی انتقالی و…) استفاده می کنن به این صورت مثلا 1 قسمت از 8 قسمت اول طراحی میشه و بعد در سطح گسترده اضافه میشه و تکمیل میشه.

میشه گفت شمسه هم میتونه تو خالی باشه و هم پر کار باشه ؛ که میشه گفت اونایی که تو خالی هستن برای این طراحی میشن که یک کلمه توی اونها نوشته بشه

 

شمسه دوزی به دوختی گفته می شود كه طرح و نمایی از خورشید را با قمرهای اطراف آن یا نمای ترنجی را بصورت تنها یا همراه با سر ترنج ها و نیم ترنج ها تجسم بخشیده باشند.شمسه بصورت قرص خورشیدی یا ترنجی بشیوه مذهب یا مرصع بصورت ساده یا كاسه و نیم خودنمایی نموده و در داخل آن بصورت رنگین نویسی، نام كتاب و صاحب كتاب و گاهی نام خطاط و مذهب در آن درج می گردید .

 

در صفحات بدرقه قرآنی نیز، داخل شمسه دعای قبل و بعد از تلاوت قرآنی بشیوه رنگین نویسی اجرا می گردید. علت نامگذاری این هنر، همانا شكل خاص شمسه و تلالو های اطراف ان می باشد كه در اصطلاح بدان شرفه گویند . شمسه از نقوش بسیار دیرینه ایرانی است كه ریشه عمیی در تاریخ نقش و طرح ایرانی دارد .

 

 در هزاره های چهارم و سوم قبل از می لاد، این نقش را بنحوی در روی سفالها، فلزات و سایر فرآورده های هنری می بینیم كه مظهر روشنایی، بركت و وفور نعمت محسوب می گردیده است . در آن دروان نقش شمسه درست بصورت قرص خورشیدی و شرفه های اطراف آن خلاصه تر بوده است.

در دوره هخامنشی و اشكانی این نقش از رواج ك امل برخوردار گردید . در دوره ساسانی اجرای شرفه به شكل خاصی در هنرهای ایرانی مطرح گردید بدین صورت كه وسعت دایره مركزی بیشتر شده و در اطراف آن خطوط موزای یا منحنی یا نقوش مختلف دیگر بكار می رفت.


قسمت مركزی شمسه با توجه به محتوای داخل آن به دو قسمت تقسیم می گردید:
شمسه خطی
شمسه نقشی

در نوع اول معمولا در داخل شمسه با استفاده از نخ گلابتون یا نخ ابریشم الوان نام صاحب اثر یا دوزنده یا بافنده آن را دوخته و نقوش اطراف آن را نیز با استفاده از نخ گلابتون،ده یك دوزی با دور دوزی و گاهی كنگره دوزی یا شرفه دوزی می نمودند . و در تذهیب، درون شمسه با مركب یا رنگهای الوان یا طلا و نقره نوشته می شد و وسط سطور بیشتر بصورت مذهب و گاهی مذهب مرصع و اطراف و كناره ها با تزئینات مختلفی آرایش داده می شد و دور شمسه، شرفه اجرا می گردید.

 

در نوع دوم، قسمت میانی شمسه ها معمولا با نقوش و طر حهای اصیل مثل انواع اسلیمی ها و ختایی ها و ستارگان و یا خطوط متقاطع، اشكال هندسی، گلهای اناری و شاه عباسی و ابرچینی و گل و بته وغیره تزئین می یافت. در دوره اسلامی بمثابه دوران قبلی، كلا شمسه دوزی برای تزئین البسه رسمی سران كشور و صاحب منصبان و نظامیان بكار گرفته می شد كه در حد پیگیری نمود.

 

در اوایل دوره صفوی، شمسه ها بیشتر بصورت مزدوج و یا كاسه و نیم كاسه (متحد المركز) گردیدندكه نمونه های بازمانده از این دوره گواه این مدعاست . شمسه كتاب دیوان حافظ كه تمام ابیات آن ابریشم دوزی شده و الان در كتابخانه كابل نگهداری می شود دلیل دیگری بر این امر می باشد.

تاریخچه شمسه دوزی

در هزاره های چهارم و سوم قبل از میلاد، نقش خورشید را در روی سفالها، فلزات و سایر فرآورده های هنری ملاحظه می کنیم که مظهر روشنایی، برکت و وفور نعمت می باشد . در آن زمان نقش شمسه درست بصورت قرص خورشیدی و شرفه های اطراف آن رسم می شده است.در آن دوران نقش شمسه به صورت قرص خورشید و شرفه های اطراف آن خلاصه تر بوده است. در دوره هخامنشی و اشکانی شمسه یه شکل دایره مرکزی کوچک و پرتوهای اطراف آن به شکل جالبی تکرار می شد.

در دوره ساسانی شمسه به شکل خاصی در هنرهای ایرانی مطرح شد بدین صورت که وسعت دایره مرکزی بیشتر شد و در اطراف آن خطوط منحنی یا موازی یا نقوش مختلف به کار می رفت.

قسمت مرکزی شمسه با توجه به محتوای آن به دو قسمت تقسیم می گردید :

شمسه خطی :

خطوطی که برای این شمسه به کار گرفته می شد خطوط رقاع ، نسخ و تعلیق بودند. معمولا داخل شمسه با استفاده از نخ گلابتون یا نخ ابریشم الوان ، نام صاحب اثر یا دوزنده یا بافنده آن دوخته می شد. نقوش اطراف آن نیز با استفاده از نخ گلابتون ، ده یک دوزی یا دور دوزی و گاهی کنگره دوزی یا شرفه دوزی می کردند. ( در هنر تذهیب ، درون شمسه با مرکب یا رنگ های الوان یا طلا و نقره نوشته می شد و مرکز سطور بیشتر به صورت طلایی ، گاهی مرصع و اطراف و کناره ها با تزئینات مختلفی آرایش داده می شد و دور شمسه شرفه اجرا می گردید. )

شمسه نقشی :

قسمت میانی شمسه معمولا با نقوش و طرح های اصیلی همچون انواع اسلیمی ها ، ختایی ها ، ستارگان و یا خطوط متقاطع ، اشکال هندسی ، گل های اناری و شاه عباسی و ابر چینی و گل و بته و … تزئین می شد.در این نوع شمسه نخ گلابتون سیمین و زرین همراه با نخ ابریشم نتابیده به رنگ های ارغوانی و سبز و رنگ های همخوان با نخ گلابتون به کار می رفت. برای نشان دادن درخشش زیاد مرکز شمسه را آیینه دوزی و یا پیله دوزی ویا ده یک دوزی می کردند.برای مشخص کردن دور شمسه و شعاع های اطرافش ، آن را با نخ گلابتون قلاب دوزی می کردند.

در دوران اسلامی نیز همانند دوران قبل ، از این هنر برای تزیین البسه رسمی سران کشور و صاحب منصبان و نظامیان به کار گرفته می شد و در دوران صفویه بسیار رواج پیدا کرد. در اوایل دوره صفویه ، شمسه ها بیشتر به صورت مزدوج و یا کاسه و نیم کاسه ( متحدالمرکز ) طراحی می شده است.

از نقوش شمسه دوزی

شمسه دوزی معمولا بر روی پارچه ابریشمی ، تافته ، اطلس ساده ، مخمل ، ساتن ، ماهوت و پارچه های پشمی انجام می پذیرد.

از دوخت هایی که از گذشته تا به حال در این رودوزی رایج بوده است می توان از قلاب دوزی ، دوخت ساتن ، توپر دوزی با نخ های گلابتون و ابریشمی ، آیینه دوزی ، پولک دوزی ، نقده دوزی ، ده یک دوزی و … نام برد.

تاثیر طبیعت در انتخاب رنگ و فرم در سوزن دوزی

عوامل مؤثر در انتخاب رنگ و فرم در سوزن دوزی :

ویژگی عمده صنایع دستی که وجه متمایز آن از تولیدات صنعتی است ، بار فرهنگی و هنری آن است . هنرمندی که مواد اولیه کار او از طبیعت به دست می آید ، طبیعی است که منبع الهام او نیز، محیط پیرامونش باشد. « هنر بومی هر منطقه ناب ترین ارزشهای زادگاه خود را نمایان می سازد و سوزن دوزی از این نظر اعتبار فراوانی دارد . این نقوش دارای گشودگی و زیبایی خاصی است که علت و بنیاد آنرا بایستی در محیط زندگی طبیعی که عموماً مأخذ و ملهم از اعتقادات و باورهاست ، جستجو کرد

مراکز تولید شمسه دوزی

از مراکز رایج این دوخت می توان به اصفهان ، کاشان ، یزد ، آذربایجان غربی ، کرمان ، رشت ، هرمزگان ، زابل و ایرانشهر اشاره کرد.

موارد مصرف شمسه دوزی

از این رودوزی بیشتر برای تزئین روی لباس ، پرده ، رومیزی ، کوسن ، روسری ، جای خاک تیمم ، حاشیه دامن ، بقچه ، سوزنی ، سفره قند ، حنابندان و تابلوهای تزئینی استفاده می کنند.

شما در حال مشاهده آشنایی کامل با هنر شمسه دوزی در پلتفرم خورشیدک هستید

تولید محتوا خورشیدک 2
تولید محتوا خورشیدک 2

ads
  • چنانچه دیدگاهی توهین آمیز باشد و متوجه اشخاص مدیر، نویسندگان و سایر کاربران باشد تایید نخواهد شد.
  • چنانچه دیدگاه شما جنبه ی تبلیغاتی داشته باشد تایید نخواهد شد.
  • چنانچه از لینک سایر وبسایت ها و یا وبسایت خود در دیدگاه استفاده کرده باشید تایید نخواهد شد.
  • چنانچه در دیدگاه خود از شماره تماس، ایمیل و آیدی تلگرام استفاده کرده باشید تایید نخواهد شد.
  • چنانچه دیدگاهی بی ارتباط با موضوع آموزش مطرح شود تایید نخواهد شد.
لینک کوتاه برای به اشتراک گذاری
دسته بندی محتوای سایت
0