ads
0

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

برای مشاهده لیست علاقه مندی ها وارد شوید!

مشاهده محصولات فروشگاه

اطلاعات کامل در مورد شیشه و شیشه گری

شیشه چیست ؟

شیشه جسمی شفاف و شکننده است که از ترکیب سیلیکات های قلیایی به وجود می آید. این اجسام را در کوره و قالب به اشکال مختلف در می آورند. شیشه دارای اشکال هندسی نیست از این رو به راحتی شکل می گیرد و به اشکال دلخواه تبدیل می شود، به عبارتی می توان گفت شیشه مایعی است که سفت شده است. نکته قابل توجه دیگر این است که شیشه گاهی اوقات بین مردم، با نام بلور شناخته می شود در صورتی که در ساختار آن هیچ گونه بلوری وجود ندارد.

شیشه گری سنتی چگونه انجام میشود :

شیشه گری که یکی از رشته های شاخص در صنایع دستی ایرانی است؛ هنر فرم دادن به مواد ذوب شده تشکیل شده از سیلیس و مواد مانند آن است که با استفاده از دو روش مهم شامل :

_ دمیدن توسط لوله ی مخصوص و ابزار خاص(فوتی)

_ روش پرسی

 

و چند روش دیگر، انجام می شود ، محصولاتی را که با استفاده از این تکنیک ها می سازند، آثار شیشه ای دست ساز می نامند. گاهی اوقات با استفاده از مراحل تکمیلی و تزئینی مانند تراش، خراش دادن، نقاشی پشت شیشه و … این آثار را تزئیین می کنند.

 

شیشه گری، یکی از هنر های صناعی کشور ایران است که سابقه و قدمت طولانی دارد و البته نمی توان گفت این هنر از ایران آغاز شده است. طبق شواهد موجود از دوران باستان وجود داشته و در بعضی از دوره های اسلامی مانند غزنویان و سلجوقیان به اوج خود رسیده است.

تاریخچه شیشه در دنیای باستان

شیشه گری یکی از قدیمی ترین هنر ها و صنایعی است که بشر آن را به وجود آورده است و شواهدی وجود دارد که کاربرد آن به ۴۰۰۰ سال پیش بر می گردد؛ یکی از عوامل مهم مربوط به شیشه در این دوره ها( دوره گذر از عصر حجر به دوران باستان)، گسترش تجارت سنگ طبیعی شیشه در بین مردم تمدن های مختلف بوده که به طور عمده برای ساخت مهره و منجوق های تزئینی و قطعات نوک تیز برای شکار استفاده می شده است. کشف شیشه به صورت مهره های تزئینی در دلتای رود فرات، مهره های شیشه ای،  ظروف و اشیا شیشه ای در مصر و بین النهرین همگی اثبات کننده این امر هستند. قابل ذکر است که در تپه مارلیک و تپه حسنلو هم آثاری یافت شده که از موزاییک شیشه در آن ها استفاده شده است.

تاریخچه شیشه گری در ایران

نمی توان به طور قطع مشخص کرد که شیشه گری دقیقا از چه زمانی درایران وجود داشته اما یافته های باستان شناسی نشان می دهد که اولین آثار شیشه گری ایران، مهره های استوانه چغازنبیل بوده که در کاوش ها یافت شده و همچنین آثاری در تپه مارلیک و تپه حسنلو، تا حدودی نشان می دهند که قدمت شیشه گری به چه زمانی بر می گردد.

در دوران هخامنشیان و ساسانیان هم بیشتر هنر شیشه گری به تولید جام ها و ظروف دمیده آزاد و دمیده قالبی و تراش دار تعلق داشته است. که این شیوه تا قرون اولیه اسلام هم ادامه داشت و پایه و مبنای شیشه گری در هنر اسلامی ایران قرار گرفت. روش های تزئینی ظروف شیشه در زمان اشکانیان و ساسانیان به چهار دسته مهم تقسیم می شده:

 ۱- تراش نقوش برجسته 

 ۲- تزئین نواری و گل مهره زنی

 ۳-زدن نقش با قالب

۴- نقوش پر مانند

دوره اوج و شکوفایی شیشه گری در ایران

این هنر_صنعت پر جاذبه در بین قرن های پنجم تا هفتم هجری قمری (دوره سلجوقی)، ظریف ترین اشیا شیشه ای را ارائه داد و در اوایل دوره های اسلامی، ظروف شیشه ای بیشتر شامل بطری، قوری، گلدان و فنجان بوده است. شیشه گران ایرانی، طرز رنگ کردن شیشه را می دانستند و با به کار بردن رنگ های متنوع، نوآوری در محصولات خود ایجاد کردند و به ساخت ظروفی مانند ابریق، گلدان، بطری و گلاب پاش و قیف و ظروف شیشه ای گردن دارز در ایران، روی آوردند.

به صورت کلی، دوره غزنویان و سلجوقیان را می توان نخستین دوران شکوفایی هنر_ صنعت شیشه گری دانست اما با هجوم مغول ها به ایران، شیشه گری دچار رکود شد و هنرمندان شیشه گر به سمت مغرب مهاجرت کردند. این وقفه توسط تیمور گورکانی، شکسته شد. با روی کار آمدن سلسله صفوی، شیشه گری مانند دیگر هنر های سنتی، مورد توجه خاص قرار گرفت و شاه عباس دوم، هنرمندان  ونیزی را به ایران آورد تا کیفیت تولیدات افزایش یابد.

انواع شیشه گری دستی

شیشه گری فوتی : شامل دو روش فوتی آزاد و قالبی است.

فوتی آزاد : ابتدا مواد اولیه  را كه معمولاً خرده شیشه است، در كوره می ریزند و حرارت می دهند تا به صورت مذاب درآید. سپس استاد كار با استفاده از لوله دم كه لوله ای است فولادی به طول ۱۰۰ تا ۱۲۰ سانتی متر، و استفاده از ابزار ساده دیگری چون قالب ها، انبر، قیچی و غیره به شیشه به طریق دست ساز شكل می دهد.

شیشه گری پرسی :  ابتدا مقدار مناسب مواد مذاب با میله ی دم از کوره برداشته می شود سپس آن را بسیار سریع از میله دم جدا کرده و در قالب پرس قرار می دهند. با بستن قالب و فشار هوای وارد شده در قالب، خمیر شیشه شکل مورد نظر را به خود می گیرد. سپس قالب را باز نموده، شیء ساخته شده را به سرعت در گرم خانه قرار می دهند.

البته روش های دیگری هم هستند که در شیشه گری دستی استفاده می شود که شامل: روش موزاییکی، روش قالب شنی(ریخته گری ماسه ای) می باشند.

ابزار مورد استفاده در شیشه گری

ابزار شیشه گری شامل دم(لوله فولادی)، واگیره (لوله ای)، قاشق، انبر، نیمکت، تیغ، تخته، قیچی و قالب تخته است.

دم : این لوله توخالی است و برای برداشتن شیشه از داخل کوره مورد استفاده قرار می‌گیرد و شیشه‌گران با فرو بردن آن درون شیشه‌ی مذاب و چرخاندن آن، مقدار کمی از شیشه را که اصطلاحا «بار» نام دارد از داخل کوره برداشته سپس در لوله می‌دمند، به این ترتیب گوی کوچکی که به آن گوی اول گفته می‌شود، به دست می‌آید. بعد از سرد و سخت شدن این گوی، مجددا دم را داخل شیشه‌ی مذاب فرو برده و مقدار لازم را برای ساخت شیء مورد نظر برمی‌دارند.
قاشق : نقش قالب را دارد و از قطعه چوبی استوانه ای ساخته شده و به یکنواخت و یکسان شدن ضخامت شیشه کمک می کند و هنگام کار باید دائما خیس شود.
قیچی : از آن برای بریدن بار اضافی از واگیره و بریدن لبه ظرف و خش انداختن محل جداسازی محصول از دم، استفاده می شود.
قالب تخته : با اشکال مختف ساخته می شود که مرکب از دو قطعه تخته چوبی است برای شکل دادن و کنترل پایه ظروف مورد استفاده قرار می گیرد و باید مرتبا هنگام انجام کار خیس شود. 

دیگر ابزار

تیغ : نوعی کارد است که معمولا برای بریدن و خش انداختن محل جداسازی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
تخته : وسیله‌ای از جنس چوب و در ابعاد مختلف است که بیشتر برای پرداختن لبه‌ها و کناره‌های ظروف و سایر محصولات شیشه‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرد. این وسیله نیز باید موقع کار به‌طور دائم با آب خیس شود.
نیمکت شیشه‌گری (دستگاه) : وسیله‌ای است که استادکار در حالت نشسته روی آن کار می‌کند و عبارت است از یک نیمکت و دو میله افقی در اطراف آن که به‌ ارتفاع تقریبی ۳۰ سانتی‌متر از سطح میز نشیمن نیمکت تعبیه شده است.

مراحل شیشه گری دستی

مهم‌ترین وسیله‌ی این هنر، لوله‌ای فولادی است که اصطلاحا دم نامیده می‌شود. این لوله تو خالی است و برای برداشتن شیشه از داخل کوره مورد استفاده قرار می‌گیرد و شیشه‌گران با فرو بردن آن درون شیشه‌ی مذاب و چرخاندن آن، مقدار کمی از شیشه را که اصطلاحا «بار» نام دارد از داخل کوره برداشته سپس در لوله می‌دمند، به این ترتیب گوی کوچکی که به آن گوی اول گفته می‌شود، به دست می‌آید. بعد از سرد و سخت شدن این گوی، مجددا دم را داخل شیشه‌ی مذاب فرو برده و مقدار لازم را برای ساخت شیء مورد نظر برمی‌دارند. 

 

تهیه‌ی گوی اول به شیشه گر کمک می کند تا مقدار شیشه‌ای که در مرحله‌ی دوم برمی‌دارد در تمام نقاط دارای قطر مساوی بوده و محصولی که تولید می‌شود دارای قطر یکسان باشد. ولی چون در این مرحله، غلظت شیشه‌ی مذاب، کم و قابلیت شکل‌پذیری آن ناچیز است و از سویی باید فرم متناسب و قطر مساوی و یکسان داشته باشد، شیشه گر لوله‌ی دم را روی میله‌ای که دارای سر دوشاخه است قرار داده و در حالی که دم را به طور مرتب می‌چرخاند. آن را داخل وسیله‌ی دیگری که قاشق نام دارد و عبارت است از چوبی استوانه‌ای به ارتفاع هفت و قطر ۱۵ سانتی‌متر که در یک سطح دارای فرورفتگی بوده و به میله‌ای فلزی متصل است، قرار می‌دهد.

هنرمند شیشه گر ضمن کار و به منظور جلوگیری از سوختن قاشق و نیز برای آنکه شیشه‌ی مذاب به قاشق نچسبد، هر چند دقیقه یک بار آن را داخل آب فرو می‌برد. پس از انجام این عمل، استادکار به اندازه‌ی دلخواه در لوله‌ی فولادی دمیده و گوی کره‌مانندی به وجود می‌آورد، آنگاه پشت دستگاه مخصوصی که عبارت از یک نیمکت و دو میله‌ی افقی در اطراف است نشسته و دم را روی میله‌های طرفین نیمکت قرار داده و آن را می‌غلطاند. برای پیشگیری از کج شدن بار به طرف پایین با انبر و تخته به فرم دادن آن می‌پردازد.

 

در برخی از کارگاه‌ها نیز استفاده از قالب رواج دارد و استادکار بعد از قاشقی کردن بار آن را داخل قالب قرار داده و عمل دمیدن را انجام می‌دهد.

 

 

پس از تبدیل شیشه‌ی مذاب به شیئی که تولیدش مورد نظر استادکار است، کارگر وردست با لوله‌ی دیگری که واگیره نام دارد به کمک استادکار آمده و صنعتگر به آهستگی انتهای وسیله‌ی ساخته شده را به واگیره که حاوی مقدار کمی شیشه‌ی مذاب است می‌چسباند و آنگاه با قیچی خیس روی شیشه را خط می‌اندازد و با ضربه‌ی ملایمی آن را از لوله‌ی اصلی جدا و محصول را به واگیره منتقل می‌کند.

انواع محصولات شیشه ای دست ساز


انواع محصولات شیشه ای دست ساز که با افزودن تزئینات و کار های تکمیلی، می توان به زیبایی آن ها افزود. این محصولات عبارتند از شیشه بارفتن، شیشه های دو پوست، سه پوست، شیشه آبگر، شیشه مات، شیشه نقش دار، شیشه تراش دار، شیشه در تلفیق با فلز و … و باید توجه داشت که پایه ساخت تمامی این تکنیک ها یکسان است و نحوه انجام مراحل تکمیلی تزئینات است که تفاوت دارد. برخی از شیشه های دست ساز به شکل ساده عرضه می شوند اما برخی از هنرمندان، از این تزئینات تکمیلی بر روی محصولات انجام می دهند. گاهی هم با استفاده از عوامل فیزیکی و شیمیایی به مات کردن یا آبگز کردن شیشه می پردازند.

شهر ها و مراکز فعال در حوزه شیشه گری در ایران


در حال حاضر کارگاه های شیشه گری دستی بسیاری، در تهران، اصفهان، میمند، قمصر، شیراز، جهرم و … مشغول به کار هستند و با روش های فوتی و پرسی، محصول تولید می کنند.

شیشه های تولیدی تهران، بیشتر جنبه مصرفی دارند و به خارج از کشور هم صادر می شوند و معمولا بدون رنگ و نقش هستند.   در شیشه های ساخت میمند، قمصر، شیراز و جهرم تنوع و خلاقیت نوینی دیده نمی شود و نوع محصولات، محدود است. آثار این مناطق کمتر به بازار های جهانی و دیگر شهر ها راه می یابد.

آثار شیشه ای تولید شده در قمصر، بیشتر جنبه کاربردی برای فصل گلاب گیری دارد و تنوع فرمی و نقشی ندارد و محدود به دو یا سه طرح است.

در شیراز، هنرمندان شیشه کار بیشتر در زمینه تولید پرسی فعالیت دارند و بیشتر ظروف بطری های پرسی را جهت نگهداری مایعات تولید می کنند.

در جهرم، چون در ماه های تابستان آبلیمو گیری انجام می دهند، ظروف شیشه ای تولیدی جهرم هم محدود به همین کاربرد می شود.

شما در حال مشاهده اطلاعات کامل در مورد شیشه و شیشه گری در پلتفرم خورشیدک هستید

ads
  • چنانچه دیدگاهی توهین آمیز باشد و متوجه اشخاص مدیر، نویسندگان و سایر کاربران باشد تایید نخواهد شد.
  • چنانچه دیدگاه شما جنبه ی تبلیغاتی داشته باشد تایید نخواهد شد.
  • چنانچه از لینک سایر وبسایت ها و یا وبسایت خود در دیدگاه استفاده کرده باشید تایید نخواهد شد.
  • چنانچه در دیدگاه خود از شماره تماس، ایمیل و آیدی تلگرام استفاده کرده باشید تایید نخواهد شد.
  • چنانچه دیدگاهی بی ارتباط با موضوع آموزش مطرح شود تایید نخواهد شد.

  1. حامد بهشتی گفته؛
    06:54 1401/04/01

    واقعا ارزش وقت گذاشتن داشت

  2. علی اصغر ترابی گفته؛
    07:54 1401/04/11

    خیلی ممنون از توضیحاتون خوبتون

  3. امید شریف گفته؛
    16:18 1401/04/30

    ممنون از مطلب زیباتون

  4. منصور راستاد گفته؛
    08:54 1401/06/15

    چقد خوبین شما 😍😍😍

  5. پرویز بهمنی گفته؛
    01:54 1401/06/16

    ممنون که ما رو سرگرم میکنید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

لینک کوتاه برای به اشتراک گذاری
دسته بندی محتوای سایت
0