ads
0

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

برای مشاهده لیست علاقه مندی ها وارد شوید!

مشاهده محصولات فروشگاه

حجاری چیست؟ آشنایی با انواع سنگ تراشی

حجاری (سنگ تراشی)

یکی از صنایع دستی تزیینی – کاربردی ایران “حجاری” نام دارد و آن عبارت است از تهیه، ساخت و تراش سنگ به ابعاد لازم و ایجاد نقش بر روی آن برای تزیین دیوارهای مساجد، آرامگاهها، سر ستون دیوارهای ساختمانی و ساخت وسایلی چون دیگ سنگی، هاون سنگی، تابلوهای تزیینی، شومینه، مهره های شطرنج و … شاهکارهایی چون دیوارها و سر ستون کاخهای هخامنشی در تخت جمشید و … ضمنا کارهای ظریفی چون تراش نگین های انگشتر و یا حک آیات قرآنی بر روی سنگ عقیق و … گستردگی استفاده از سنگ و تراش آن را نشان می دهد.

سنگ از قدیم‌ترین مواد در دسترس بشر است که از دوره پارینه سنگی برای ساختن ابزارها و اسلحه و در بنّایی و معماری مورد استفاده قرار گرفت. نوع سنگ و مکانی که سنگ از آن به‌دست می‌آید، هنرمند یا کارگاهی که حجاری را برعهده دارد و روند کار در ارزش‌گذاری حاصل کار مهم است.

حجاری یکی از کهن ترین و قابل احترام ترین هنرهای دستی ایران است. در حدود ۲۸۰۰ سال پیش از میلاد مسیح در ناحیه ی مرزی میان ایران و هند (سیستان و بلوچستان امروزی) صنعتی وجود داشته که در آن ظروف سنگی را ساخته و به سومر، سوریه و … صادر می کردند. کشور ایران دارای معادن فراوانی از سنگ های قابل حجاری مانند مرمر سفید، مرمر سبز فام با دانه های ریز (سنگ گندمی) و مرمر خاکستری تخت جمشید، سنگ سیاه و مرمر سبز نرم يزد (به نام يشم و سنگ سماق) است.

انواع ابزارهای سنگ‌تراشی شامل چکش سنگین، تیشه (شامل تیشه گرکی، سقطی و ریز)، انواع قلم‌ها، گونیا، متر و پرگار است در گذشته برای ساخت و تزئین آثار هنر از ابزارهای دستی مانند انواع قلم، چکش، پُتک، سوهان، سمباده و غیره استفاده می‌شده است ولی امروزه با به کارگیری فناوری جدید بیشتر از تجهیزاتی مانند انواع سنگ‌برها و سنگ‌تراش‌های ماشینی بهره می‌گیرند. همچنین از ابزارهای اندازه‌گیری مانند خط‌کش و گونیا و وسایل ایمنی مثل کلاه، دستکش، عینک، ماسک و غیره استفاده می‌شود..

دستگاه‌های سنگ‌تراشی در اساس، مانند مته‌های آتشی ابتدایی است اما اکنون دستگاه‌های موتوری کم کم معمول می‌شود. این دستگاه‌ها به ویژه برای ساختن دیزل‌های بدون دسته و کاسه، و در قم، برای ساختن گلدان و میله‌های نرده و طارمی مناسب‌اند.

سنگ تراشی
سنگ تراشی
سنگ تراشی

سنگ تراشی

یکی از صنایع دستی تزیینی – کاربردی ایران “سنگ تراشی” نام دارد و آن عبارت است از ساخت فرآورده هایی که ماده ی اولیه ی آن را انواع سنگ تشکیل می دهد. سنگ های مورد استفاده در ساخت این گونه محصولات عبارت است از : فیروزه، مرمر، يشم، سنگ سیاه و …

در آثار هنری ایران، آثار سنگ تراشی به جز تخت جمشید و نقش برجسته ها (نقش رستم، طاق بستان و … ) بیشتر به ساخت ظروف سنگی پرداخته است. از هفت هزار سال پیش تا کنون از انواع سنگ به ویژه سنگ میکا (استه آتیت) برای تهیه ی ظروف آشپزخانه به شکل دیگ و غیره استفاده شده و می شود. سنگ میکا که دارای مقادیر زیادی ترکیبات آهنی است بسیار نرم بوده و به راحتی قابلیت تراشیدن و شکل پذیری دارد و از ویژگی های مهم دیگرش آن است که هر چه بیشتر حرارت ببیند، مستحکم تر و مقاوم تر می شود. با هنر سنگ تراشی انواع ظروف، پایه ی چراغ، قاب عکس، مُهره ی شطرنج، گلدان، قندان …. و انواع لوازم تزئینی – کاربردی ساخته می شود. ابزار کار سنگ تراشان انواع قلم و چکش و دستگاه خراطی سنگ است. مراکز مهم سنگ تراشی عبارت است از: مشهد، شهر ری، قم، کرمان و تهران.

سنگ تراشی در ایران، قرن ها قبل از میلاد با تهیه ی لوازمی جهت شکار و وسایل اولیه ی زندگی آغاز شده و با نمونه های پُرارزشی که در عهد هخامنشی و ساسانی به وجود آمد، ادامه یافت. سنگ تراشان امروزه سنگ خام را از کوه بر گرفته و آن را به قطعات مورد نظر تقسیم می کنند. قسمت های اضافی را با قلم های درشت و چکش، در آورده و توسط قلم های کوچکتر پرداخت می کنند، سپس از قلم شانه ( که لبه ی آن مانند شانه است) استفاده کرده و سرانجام برای سرعت بخشیدن به کار، با دستگاهی شبیه به اره های چوب بُری برقی، رویه ی سنگ را صیقل داده و پرداخت می کنند.

احجام سنگی

یکی از صنایع دستی تزیینی – کاربردی ایران “احجام سنگی” نام دارد.

این هنر تولید ظروف و وسایلی است که با تراشیدن با ابزار مختلف به شکل دلخواه در می آورند و مواد اولیه ی آن نیز سنگ می باشد، مانند: انواع پیکره های تزیینی (سردیس، تندیس و…)، دیواره های بناها، نما سازی داخل یا خارج بنا با استفاده از نقوش و نگاره های اصیل ایرانی.

در ساخت احجام سنگی از اشکال متنوعی می توان استفاده کرد. این احجام ممکن است به شکل حیوانات یا انسان ساخته شوند و یا شکلی کاملا انتزاعی داشته باشند. از هنر حجم سازی در ساخت اشیاء کاربردی مثل آسیابهای سنگی قدیمی، ظروف، سنگ قبرهای مختلف و تزئینات معماری نیز استفاده بسیاری می شود.

احجام سنگی ممکن است به صورت  همه جانبی یا به صورت نقش بر جسته باشد.

ابزار و وسایل لازم برای ساخت احجام سنگی کلنگ و یا دستگاه برش سنگ، تیشه، قلم، چکش و سمباده می باشد.

 سنگ همیشه در طول تاریخ به دلیل عمر طولانی و زیادی آن مورد توجه هنرمندان بوده است و آثار به جای مانده مانند برگه های تاریخ مصور از نظر باستان شناسان اهمیت خاصی دارد.

احجام سنگی در مناطقی که هوا زدگی شیمیایی کمتر باشد عمر طولانی تری دارند و می توان آثار تاریخی قدیمی تر و سالم تری را پیدا کرد مانند استان اصفهان، فارس و خوزستان.

از تماس این آثار با مواد شیمیایی، و اسیدی، ضربه های سنگین (به نسبت حجم و وزن) می باید جلوگیری کرد.

حکاکی روی سنگ

یکی از صنایع دستی تزیینی – کاربردی ایران ” حکاکی روی سنگ یا قلمزنی روی سنگ” نام دارد. این هنر – صنعت امروزه در شهرهای قم و مشهد از رواج بیشتری برخوردار است.

 هنرمندان سنگ تراش از قطعات سنگ خاکستری رنگی که از اطراف مشهد استخراج می شود (لاوز یا لاپیس) که ترکیبی از تالک و کلرور است، استفاده می کنند و انواع ظروف، ادوات تزیینی و صفحات قاب مانندی را تراشیده و بعد از صیقل دادن، جهت حکاکی به هنرمند حکاک می سپارند.

هنرمند حکاک، ابتدا سطح شئی را به وسیله ی روغن مخصوص می پوشاند که با این روش سنگ مشکی براقی به دست می آید (گاه نیز سطح کار را با رنگ مشکی می پوشانند) سپس طرح مورد نظر را بر روی شیئی منتقل کرده و به وسیله ی ابزار مخصوص حکاکی زمینه ی کار را بر می دارند تا نقوش به رنگ مشکی نمایان شود، گاه ممکن است که حکاک، خطوط مربوط به نقش را از سطح کار بر دارد و به اصطلاح به نقش حالت منفی بدهد، در این صورت طرح به صورت خطوط خاکستری بر زمینه ی مشکی حالت زیبایی به کار میدهد.

 امروزه بازار فروش این محصولات در قم و مشهد بسیار پرطرفدار است.

روش نگهداری آن حفاظت از اشیای نوک تیز و برنده، ضربه و افتادن است و با آب و شوینده های معمولی شست و شو می شود. حفاظت از رطوبت مداوم، حرارت و آتش، اشعه ی مستقیم و مداوم خورشید، سفید کننده های شیمیایی و اشیای نوک تیز و برنده از نکات مهم در حفظ و نگهداری و ماندگاری آثار حکاکی روی سنگ است.

خراطی سنگ  

یکی از صنایع دستی تزیینی – کاربردی ایران “خراطی سنگ” نام دارد و آن عبارت است از حجم دادن به سنگ (عموما مرمر) با استفاده از دستگاه خراطی سنگ.

از گذشته های دور هنر ساخت اشیا و ظروف مدور سنگی به روش خراطی در ایران رواج داشته است . البته باید گفت که در سالیان دور برای ساخت این اشیا از ابزاری چون کلنگ، تیشه، قلم و چکش استفاده می شد ولی با ساخت دستگاه خراطی سنگ، که دستگاه ساده ای بود و کمانه ای آن را به حرکت در می آورد، ساخت و پرداخت این اشیا آسانتر شد.

 ابزار کار در قدیم چهار چوبی بود که فقط رکابی داشت و سر و ته سنگ را به دهانه ی آن محکم کرده و توسط کمانی، سنگ را به حرکات دورانی حول محور خود وا می داشتند، ولی امروزه این قسمت برقی شده و کار خراطان تا حدودی آسان تر شده است و با استفاده از دستگاه برقی به ساختن و تولید حجمهای زیبایی از سنگ می پردازند.

 موارد مصرف عبارت است از ساختن مهره های شطرنج، قندان، گلدان، ظروف و میوه های تزیینی و نرده های مرمری برای استفاده در داخل بنا و …

برای تولید و آماده سازی یک محصول به روش خراطی ابتدا با دستگاه برش، سنگ را برش می دهند. اندازه سنگ برش خورده باید تا حدودی به اندازه محصول نهایی نزدیک باشد. برش اولیه سنگ بیشتر به صورت مکعب مربع یا مستطیل و یا چند ضلعی است، در مرحله بعد یک سنگ به عنوان نگهدارنده به سنگ اصلی چسبانده می شود. این سنگ ارتفاع کمتری دارد ولی مقطع آن به اندازه مقطع سنگ اصلی است. این کار توسط چسب سنگ انجام می گیرد. در این حالت سنگ مورد نظر راحت تر بر روی دستگاه تراش نصب می شود. بعد با استفاده از دستگاه تراش که مته های مختلفی بر سر آن نصب می شود  و در اصل هنر هنرمند خراط، سطح  بیرونی و داخلی سنگ را به فرم  دلخواه تراش می دهند.

روش نگهداری آن حفاظت از ضربه های فیزیکی، سقوط از ارتفاع بوده و با شوینده های معمولی قابل تمیز کردن است.

شما در حال مشاهده حجاری چیست؟ آشنایی با انواع سنگ تراشی در پلتفرم خورشیدک هستید

ads
  • چنانچه دیدگاهی توهین آمیز باشد و متوجه اشخاص مدیر، نویسندگان و سایر کاربران باشد تایید نخواهد شد.
  • چنانچه دیدگاه شما جنبه ی تبلیغاتی داشته باشد تایید نخواهد شد.
  • چنانچه از لینک سایر وبسایت ها و یا وبسایت خود در دیدگاه استفاده کرده باشید تایید نخواهد شد.
  • چنانچه در دیدگاه خود از شماره تماس، ایمیل و آیدی تلگرام استفاده کرده باشید تایید نخواهد شد.
  • چنانچه دیدگاهی بی ارتباط با موضوع آموزش مطرح شود تایید نخواهد شد.

  1. علی رضا نقدی گفته؛
    09:18 1401/03/10

    مشاوره آنلاین از چه طریقی صورت می گیره؟

  2. مسلم فرجی گفته؛
    18:30 1401/04/04

    بازم از این مطالب قرار بدید

  3. یدالله رضوانی گفته؛
    04:54 1401/05/09

    مطلب خوبی بود 😍😍😍

  4. پرویز خادمی گفته؛
    23:54 1401/05/20

    مطلب خوبی بود همکار گرامی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

لینک کوتاه برای به اشتراک گذاری
دسته بندی محتوای سایت
0