ads
0

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

برای مشاهده لیست علاقه مندی ها وارد شوید!

مشاهده محصولات فروشگاه

روش اجرای نمد مالی

نمد مالی

درنمدمالی عمل بافتن انجام نمی‌شود بلکه با ایجاد فشار و رطوبت و حرارت، موجب درهم‌رفتن الیاف پشمی می‌شوند. دو خاصیت جعدیابی و پوسته‌ای شدن ِ پشم امکان تولید نمد را فراهم می‌کنند.

پشمی که برای تولید نمد به کار می‌رود پشم بهاره گوسفند با الیاف بلند است. از صابون و زرده تخم‌مرغ نیز می‌توان برای بهتر شدن کیفیت کار استفاده کرد. مقدار پشمی که برای هرمترمربع نمد لازم است با مقدار پشم لازم برای تولید قالی برابر است اما چون زمان تولید نمد بسیار کوتاه‌تر است (حدود یک روز) قیمت آن پایین است.

معمولا نمدمالان فعاليت خود را از اوايل فروردين ماه آغاز كرده و در اواخر مهرماه خاتمه مي دهند و بهترين پشم در كار نمدمالي پشم شش ماهه اول سال است.

پشم گوسفند: پشم به عنوان مهمترین ماده اولیه برای نمد مالی از خصوصیات ویژه ای برخوردار است که اگر این خصوصیات ویژه در پشم نبود شاید ساخت نمد به عمل نمی رسید.

ویژگی های پشم

پشم، رشته هایی است که مانند مو وکرک بر روی بدن گوسفند وشتر می روید و خشن و زبر و مجعد است و با رشتن آن نخ و سپس پارچه یا انواع فرش بافته می گردد. الیاف پشم از ماده مخصوصی به نام ‹‹کراتین›› تشکیل گردیده و ویژگی اسیدی و بازی را تواما دارد و این بدان جهت است که دارای مقدار مساوی از عوامل ‹‹کربکسیل›› و ‹‹آمین ››می باشد پشم خام دارای 16 تا 70 درصد نا خالصی بشرح زیر است:

1-چربی، که عامل جلوگیری از شکستن الیاف می باشد و در پوست حیوان تولید می شود .
2-رطوبت، که درصد آن در پشم های مختلف متفاوت است.

3-گرد وخاک، کثافات، مواد معدنی دیگر و مواد گیاهی خشک شده، که برای از بین بردن آنها علاوه بر شستشو باید از روش «خاک گیری و کربونیزه کردن » نیز استفاده نمود. حدود 90 درصد لیف پشمی از سلول های پوستی تشکیل شده و قابل ذکر است که سلول های پوستی نیروی کشش الیاف پشمی را که به حدود 20تا40 درصد می رسد ونیز رنگ طبیعی آن را تامین می نماید . الیاف پشم طبیعی دارای خواص فیزیکی وشیمیایی است که برای این ماده مهم، کیفیت و ویژگی هایی بوجود می آورد و تا اندازه ای وجه مشخصه مرغوبیت آن است و همین خصوصیت است که آن را مناسب بکارگیری در ساخت نمد و بافت فرش می سازد. بهترین پشم در کار نمدمالی، پشم گوسفند و از نژاد مرغوب آن است و در ایران از نواحی خراسان،  آذربایجان،  فارس، لرستان، خوزستان، کردستان،  باختران و اصفهان بدست می آید .

 

مراحل آماده سازی پشم جهت بکارگیری در ساخت نمد پس از اینکه پشم روی بدن گوسفند به حد کافی و مناسب بلند شد، پشم چینی آغاز می شود و بعد از چیدن پشم نوبت به تمیز کردن می رسد. به این طریق که ابتدا خار و خاشاک لای پشم ها را که در اثر موارد مختلف با گوسفند همراه شده، جدا می کنند و پس از آن جهت گرفتن خاک و چربی اضافه و زائد از پشم، آن را با آّب ولرم می شویند. بعد از شستشو و خشک نمودن آن به وسیله کمان و یا در صورت امکان با دستگاه حلاجی پشم را اصطلاحا می زنند که به آن پشم محلوج می گویند. علت اینکه این عمل انجام می شود این است که:

1-الیاف از هم جدا شود و خاصیت نفوذ پذیری جهت مواد لازم و جدید را پیدا کند.

2-هر لیف خاصیت ارتجاعی خود را باز یابد.

3-مواد خارجی و ناخالصی باقی مانده در پشم، از آن جدا شود.

بعد از حلاجی، پشم آماده رنگرزی می شود.

صابون :

صابون یکی از تمیز کننده ها ی مواد فرش و نمد است. صابون ها از ترکیب روغن جامد و یا مایع یا سود در اثر حرارت فراهم می گردد. این تمیز کننده دارای انواع مختلفی است و اختلاف عمده این گونه ها به جهت نوع چربی و قلیایی و مواد اضافی مصرف شده در آنها می باشد.

صابو ن ها از لحاظ سختی به 4 گروه تقسیم می شود:

الف: صابون های سخت یا صابون سدیم که در خانه ها بکار شستن دست و لباس می رسد.
ب: صابون نرم یا صابون پتاسیم که براثر مشکلات حمل ونقل و برخی خدمات قیمت آن بالاتر است .
پ: صابون های طبی، مانند صابون های میکرب کش اسید فنیک، قطران سوبلیمه و غیره …
ت: صابون های کاغذی که از طریق تزریق مواد لازم به کاغذ فراهم شده وخشک می گردد .
برای تهیه صابون های لباسشویی مقدار سود بیشتری مصرف می گردد تا صابون بدست آمده چربی لباس را بهتر پاک کند. صابون به دلیل داشتن خاصیت قلیایی چربی ها را به صورت ذرات بسیار ریز درمی آورد بدین گونه برطرف سازی آن راتسهیل می نماید. برای تهیه انواع صابون چربی ها را با سود سوزآور (سود کاستیک )می پزند و سپس نمک به آن می افزایند. صابون چون در آب نمک حل نمی گردد و روی آب می ایستد، آن را جدا کرده کاملا می شویند و مجددا حرارت داده و به صورت قالب یا سایر انواع درمی آورند.

در نمدمالی از نوع الف آن استفاده می کنند که در قسمت مراحل تولید شرح داده خواهد شد.

 

آب :

آب مایعی است بی رنگ و بی بو و اندکی قابل تراکم مرکب از اکسیژن و هیدروژن که در طبیعت به وفور موجود است. مواد داخل در آب را بر دو گونه اصلی زیر میتوان تقسیم نمود:

الف: سختی ها که بوسیله تصفیه فیزیکی از آن جدا می گردد .

ب: مواد معدنی ترکیب شده با آب مانند کلسیم، منیزیم، پتاسیم.

آب را در طبیعت به دو نوع کلی می توان یافت:

1-آب های سطحی : که در سطح زمین یا به فاصله کم از آن در زیر زمین موجود است . مانند آب رود خانه، جویبار، دریاچه، چاه های دستی و کم عمق

2-آب های زیر زمینی: این آب ها در داخل سطوح زمین نفوذ کرده در طبقات غیر قابل نفوذ جمع می گردد و سرانجام قسمتی از آن به روش های گوناگون از جمله حفر چاه ها به سطح زمین هدایت شده مورد بهره برداری قرار می گیرد. آ ب هایی که علاوه بر سایر مصارف در رنگرزی الیاف، پنبه، پشم، ابریشم و نیز شستشوی الیاف و ساخت نمد مورد استفاده است.

رنگرزی مواد اولیه پشم (جهت ایجاد نقش در نمد)

رنگ با چشم دیده می شود و با احساس درک می گردد و عقل آن احساس را در یافت داشته، مورد تجزیه و تحلیل قرار می دهد رنگ ها در زندگی معنوی و عاطفی انسان ها نیز تاثیرات غیر قابل انکار دارند و چه بسا منظره ای با رنگ های متفاوت تاثیرات مختلف بر بیننده می گذارد به طور مثال هوای آفتابی با اشعه طلایین خورشید انسان را شاد می کند و بلعکس هوای بارانی و هوای مرطوب و تاریک با همان منظره غم فزا است.

 

رنگ از جهات گوناگون دارای انواع است:

الف: ازلحاظ شیمیایی بردو گونه است :1. رنگ های معدنی 2. رنگ های آلی
ب : از لحاظ سر منشاء بر دونوع است : 1. رنگ های طبیعی 2. رنگ های شیمیایی (مصنوعی)
پ: از جهت اصلی و ترکیبی به گونه های متعدد است از جمله است :
1.رنگ های اصلی : (آبی، زرد، قرمز) 2. رنگ های ثانویه : ( سبز، نارنجی و بنفش)
3. رنگ های درجه سوم : (زرد و نارنجی، نارنجی و قرمز، قرمز بنفش، بنفش آبی، آبی سبز،  سبز زرد).
اما رنگ های مورد مصرف نمد ها،  معمولا همان رنگ های اصلی یعنی زرد و آبی و قرمز است. و در کنار آن از رنگ های طبیعی خود پشم نیز بهره کافی گرفته می شود مانند رنگ سفید و سیاه و قهوه ای که اصطلاحا پشم خود رنگ گفته می شود. رنگرزی بین نمد مالان بسیار ساده انجام می گیرد ابتدا آب را گرم می کند و سپس مقداری رنگ شیمیایی (رنگ های اسیدی)که امروزه در بازار به وفور پیدا می شود را در مقدار کمی آب حل می کند و به آب داغ روی اجاق اضافه می کند و پس از هم زدن اضافه نمودن مقدار زاج سفید پشم را به محلول آب و رنگ فرو می برند هر از گاهی محتویات پاتیل را هم می زنند تا رنگ به همه پشم نفوذ کند و بعد از ساعتی پشم را بیرون آورده و شستشو می دهند و خشک می کنند.

ابزار و مشخصات دستگاه های تولیدی در نمد مالی

1.کمان 2. مشته 3. پنجه 4. لوخ یا قالب 5. ماشین حلاجی 6. ماشین مشت و مال
در شغل نمد مالی در گذشته ها غیر از وسیله ای به نام کمان حلاجی و مشته آن، ابزار دیگری به کار برده نمی شد اما امروزه با آمدن ماشین حلاجی دیگر از کمان استفاده نمی شود چرا که ماشین کار حلاجی را آسان نموده است،  زحمت کارگر نمد مالی را نیز کم کرده است، هم چنانکه سرعت کار را نیز بالا برده است. به هر حال ابزار و دستگا های مورد استفاده در نمدمالی به قرار زیر است:

کمان دستی ساده حلاجی:

کمان حلاجی، کمان مخصوصی است که بدان وسیله حلاجان پنبه و پشم را به منظور جداسازی الیاف آن از یکدیگر می زنند، کمان حلاجی از سه قسمت تشکیل می گردد.

1-چوبی به نام ‹‹ چوب کبود ›› از بید یا چنار که استخوان بندی آن است.

2-بادزن انتهایی که از چوب گردو می سازند و دستگیره ای بدان وصل می شود که نقش لنگر کمان را بازی میکند .‹‹ دف ›› نیز نامیده می شود.

3-زه کمان که در باختران ‹‹ ژی ›› می گویند و آن را از رود ه گوسفند می سازند. حلاج یا ‹‹ مشته یا مضراب ›› که گوشت کوب مانند است به زه کمان ضربه میزند و آن را به ارتعاش در می آورد، این ارتعاشات بوسیله زه به الیاف برخورد کرده آن را از یکدیگر جدا می کند. کمان حلاجی بر دو گونه است:

1.کمان دستی

2.کمان چند زهی که برای زدن الیاف به مقدار زیاد به کار میرود و در عمل به سقف وسیله طنابی آویخته می گردد و الیاف در زیر آن ریخته شده زده می شد.

3.پنجه یا شانه – چوب پنجه

چوب پنچه وسیله ای است برای پهن کردن پشم هایی که برای پوشاندن نقشه روی نقوش می ریزند به اصطلاع زمینه و تنه اصلی نمد را می سازند.

ماشین حلاجی:

این ماشین، وسیله است که از یک واحد ورودی و یک واحد خروجی تشکیل یافته و در داخل آن قطعاتی بکار گرفته شده تا مانند ارتعاشات کمان عمل کند و الیاف و پشم را از هم جدا سازد و خار و خاشاک و ناخالصی پشم را از آن جدا نماید. همچنان که گفته شد هر واحد نمدمالی یک دستگاه ماشین حلاجی در کار گاه خود دارد.

1-حصیر یا بوریا : در منطقه، لخ یا لوخ که در اصطلاح ‹‹ قالب›› نام دارد.

معمولا این نوع حصیر که به عنوان قالب برای نمد مال به حساب می آید از نوعی الیاف نباتی تهیه می شود که خود نمد مال آنرا می بافد. چرا که حصیر بافی خود یکی از صنایع دستی است . حصیر را یا از برگ درخت خرما و یا از ترکه (شاخه نرم درختان و یا نوعی الیاف نباتی بنام لیق و یا از نی مثل: نی باتلاقی و یا نی باغی و همچنین نی خیزران یا بامبو معروف به هندی تهیه می کنند .

مراحل تولید نمد

1.ابتدا قالب نمد را در کف کارگاه پهن کرده و نمدمال آماده نقش پردازی می گردند.

استاد کار نمد مال مانند یک نقاش که از ذهن خود کمک می گیرد، و کار را با رنگهای روی نمد (که قبلا به شکل فیتیله یا به پود ضخیم در فرش البته بدون قاب آماده شده ) آغاز می کند . نقش ها همچنان بطور ذهنی از گنجینه نقوش سنتی که به یاد سپرده است تهیه می شود. و هر محلی به ویژگی های نقوش خود ممتاز است. نه به الگویی مراجعه می شود و نه وسیله ای برای اندازگیری بکار می رود. فیتیله پشمی رنگی مورد نظر را (که قبلا روی ران با دست ها به صورت فیتیله یا ریسمان درآورده اند ) در حاشیه نقش بکار می گیرد و معمولا در یک مستطیل دراز با آن طراحی می کنند. این طرح را ممکن است با 2یا 3 رنگ انجام دهند. آنگاه نقش از حاشیه به سوی متن پیش می رود. نقش ممکن مرکب از رشته حرف Sبه شکل زنجیر باشد که گل های مدور برگرد آنها تشکیل می دهد بدین سان که با گرداندن پشم بدور شست پدید می آورند.

حاشیه ها ممکن است به صورت، مارپیچ، لوزی، و یا هفت و هشت باشد و یا حتی مثلث باشد. بعد از آنکه طرح نقوش کامل شد، نوبت به کار ترسیم و جزئییات و پر کردن نقش آغاز می شود.

هنگامی که نقش بندی پایان می گیرد، پشم حلاجی شده را به قطر سه سانتی متر نسبتا متراکم روی طرح انبوه می کنند. آنگاه پشم حلاجی شده زمینه را شانه می کنند، زیرا اکنون تهیه نقش، یا نقش چیدن به پایان رسیده و مرحله ریختن پشم آغاز شده است. پشمی که اینک بکار می رود از بهترین نوع است زیرا هم بیشتر فرسودگی نمد را باید تحمل کند و هم بیشتر به چشم می خورد. عمل شانه کردن با وسیله ای به نام چوب پنجه، پشم را هموار می کند. ضخامت پشم اینک تا زانو می رسد. بعد از این مرحله نوبت به پاشیدن آب و خیساندن پشم می رسد. سراسر طول و عرض پشم را آب می پاشند و بعد از آن قالب را که پشم ها و نقش ها روی آن گسترده شده است در کرباس می پیچند و طنابی به دور آن می بندند. اینک کار استاد کار نمد مال آغاز می شود .

بدین معنی که روی نمد می ایستند و بیش از یک ساعت آن را با پا از یک دیوار به دیوار دیگر می مالند. البته امروزه این کار را ماشین برقی نمد مالی انجام می دهد. اینک مرحله اول نمد آماده است. حال دیگر به راحتی می توانند نمد را از قالب جدا کرد و استاد کاران، دیگر بار با دست های خستگی ناپذیر خود آن را مالش می دهند و قناصی های آن را بر طرف کرده و در آخرین مرحله لبه های آن را بر گردانده و اصطلاحا لب گیری کنند و نحوه عمل آن بدین صورت است که ابتدا لبه های آن را با مقداری صابون محلول در آب خیسانده و لبه ناقص نمد را که تا یکنواخت نیز می باشند با مقداری پشم که لای لبه های بر گشته قرار می دهند آن را یکنواخت ساخته و دوباره نمد را لول کرده و آماده برای مالش مجدد توسط نمد مالان است. نمد مالان در حالی که پاهایشان را روی لوله نمد و دست ها را روی زانوان گذارده اند نمد را با نشان دادن روی پاشنه هایشان جلو می رانند، سپس پاهایشان را بلند می کنند و محکم به روی آن می کوبند آنگاه نفس زنان، نمد را با انگشتان پا به عقب می چرخانند و سرانجام دوباره با پاشنه آن را به جلو میرانند. ضرب این حرکات، ساده و به صورت یک، دو، سه، چهار به جلو. و یک، دو، سه، چهار به عقب است. و تکیه بیشتر به روی ضرب چهارم است. پس از یک ساعت کار نمد باز می شود و در این حال نقش کاملا در جسم آن جای گرفته است که شبیه به فرش دستبافی به نظر می آید. استاد کاران دو سوی نمد را گرفته و میکشند که هیچ گونه ناراستی در شکل آن نماند که این عمل را ‹‹کش دادن ›› میگویند. سپس همچنان که گفته شد مخلوط صابون و آب و یا آب خالص را روی تمامی سطح نمد می پاشند و نمد را میپچند و این بار به مالش آن با دست می پردازند و پس از آن، دشوار تر از همه مرحله آخر است که دو نفر در حالی که دست هایشان را به شکل ضربدرنگاه داشته اند همزمان و هماهنگ با یکدیگر نمد را بلند میکنند و برمی گردانند، بعد خم شده با دست هایشان آن را به زمین می کوبند و شپش درحالی که روی انگشتان پایشان بلند می شوند با تمام قوت به آن فشار می آورند این را ‹‹ به کوب ›› یا چکمال – زانویی می گویند. و هنگامی که نمد به شکل نهایی آماده شد آن را مدت 3 تا 4 روز، بر حسب موقع سال، بیرون می گذارند تا خشک شود و پس از آن نمد را میشویند دوباره خشک میکنند. البته امروزه این مرحله کار را که بسیار دشوار و زحمت بسیاری می طلبد دستگاه نمد مالی انجام می دهد که عمل دستگاه نیز همان ضربه هایی است که به دست استاد کار نمد مال انجام میشد.

نوع تولیدات

نوع تولیدات این صنعت یا به عبارتی هنر صنعتی انواعی از نمد است که با ابعاد گوناگون تولید می شود. بیشتر تولیدات از نوع فرش انداز می باشد که به ابعاد 3 ٭ 5/1 و یا بیشتر یا کمتر و همچنین به صورت گرد و پادری تهیه می شود. نوع دیگر تولیدات نمد لباسی است برای چوپانان که در این منطقه به آن خلیک یا خلک میگویند و نوع دیگر از تولیدات نمد سرکش اسب می باشد که شکل خاصی دارد و همچنین عرق گیر اسب محسوب می شود و نیز نوع دیگری از آن که کوچکتر از سرکش اسب می باشد به نام زیر زینی اسب تولید می شود که زیر زین اسب قرار می گیرد برای آن که زین از جنس سخت می باشد و احتمال صدمه دیدن بدن اسب می رود که این نمد در واقع اسب را مصون می دارد. نوع دیگر تولیدات آن کلاه نمدی است.که امروزه در این منطقه دیگر خریداری ندارد و تولید نمی شود مگر از روی تفنن و سرگرمی کسی دست به تولید آن بزند .

نقوش به کار رفته

نقوش به کار رفته در نمد مالی از گنجینه های نقوش سنتی که به طور ذهنی به نسل جدید رسیده به کار گرفته می شود که در این منطقه شاید به تعداد انگشتان یک دست از آن نقوش باقی مانده باشد.

 

شما در حال مشاهده روش اجرای نمد مالی در پلتفرم خورشیدک هستید

ads
  • چنانچه دیدگاهی توهین آمیز باشد و متوجه اشخاص مدیر، نویسندگان و سایر کاربران باشد تایید نخواهد شد.
  • چنانچه دیدگاه شما جنبه ی تبلیغاتی داشته باشد تایید نخواهد شد.
  • چنانچه از لینک سایر وبسایت ها و یا وبسایت خود در دیدگاه استفاده کرده باشید تایید نخواهد شد.
  • چنانچه در دیدگاه خود از شماره تماس، ایمیل و آیدی تلگرام استفاده کرده باشید تایید نخواهد شد.
  • چنانچه دیدگاهی بی ارتباط با موضوع آموزش مطرح شود تایید نخواهد شد.

  1. سیدعلی ایمانی گفته؛
    19:18 1401/04/22

    لطفا آدرستون رو برای بنده ارسال کنین

  2. محسن فلاح گفته؛
    07:06 1401/06/05

    مطلب خوبی بود 😍😍😍

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

لینک کوتاه برای به اشتراک گذاری
دسته بندی محتوای سایت
0