ads
0

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

برای مشاهده لیست علاقه مندی ها وارد شوید!

مشاهده محصولات فروشگاه

زری بافی نفیس ترین دست بافته ایرانی

زری بافی

زری، نفیس‌ترین و افسانه‌ای‌ترین دست‌بافته ایرانی و از زیباترین های نساجی سنتی است که در روزگار رونق و رواج خود شهرتی عالم‌گیر داشته و هم اکنون نمونه‌هایی از آن زینت بخش موزه‌ها و سایر مراکز هنری ایران و دیگر کشورهای جهان است.

 این هنر دارای سابقه‌ای طولانی از لحاظ بافت و تولید است. به طور اجمال از تاریخ و کتب قدیمی چنین استنباط می‌شود که نخست در زمان هخامنشیان و سپس در زمان ساسانیان بافتن پرده‌ها و پارچه‌های زری رواج داشته و برای تزیین کاخ‌های سلاطین و کلیساهای جهان به کار می‌رفته است.

مرکز عمده زری‌بافی ایران در گذشته یزد بوده است و از این شهر به دیگر نقاط جهان صادر می‌شده است. در آران و بیدگل و در کاشان نیز این هنر به همت میراث فرهنگی هنوز زنده است.

تعریف زری

زری یعنی پارچه ساخته شده از زر و طلا! در این پارچه پودها از طلا بافته می‌شد. زری یا زربفت پارچه ای ظریف و بسیار گران بهاست که چله یا تار آن از ابریشم خالص است و پودهای آن ابریشم رنگی و یکی از پودها، نخ گلابتون است که می تواند زرین یا سیمین باشد. برای بافت فقط دو الی سه سانتی متر از پارچه‌های زربافت بیش از 7 الی 8 ساعت کار مفید در روز نیاز است و به همین دلیل پارچه‌های زربافت بسیار ارزشمند هستند.

گلابتون چیست

گلابتون رشته‌ای سیمی بسیار نازک است که درون آن یک رشته نخ ابریشم قرار دارد و بر روی آن، لایه‌ای از زر (طلا) کشیده شده است. گلابتون دو نوع است:

• گلابتون خارجی

• گلابتون ایرانی

گلابتون خارجی از هند می‌آید و بسیار ظریف است.

گلابتون ایرانی هم تنها در اصفهان ساخته می‌شود.

تاریخچه زری

در مورد تاریخچه زری بافی باید گفت که بافت‌ پارچه‌هایی‌ که‌ در متن‌ و نقوش‌ آن‌ها، نخ‌های‌ گلابتون ‌به‌ کار گرفته‌ شده‌ بنا به‌ روایات‌ تاریخی‌ به‌ دو هزار سال‌ پیش‌ می‌رسد. هردودت‌؛ مورخ‌ مشهور یونانی‌ نوشته‌ است‌: رومیان‌ به‌ خاطر زیبایی‌ و شهرت زربفت‌های‌ سنتی‌ ایران‌ همه‌ ساله‌ مبالغ‌ هنگفتی‌ می‌پرداختند.

بدون شک بافتن پارچه‌های زربفت، مانند قالی و گلیم از زمان هخامنشیان در ایران مرسوم بوده است. زیرا در بسیاری از نقوش برجسته تخت جمشید، شوش و حتی پاسارگاد، نقوشی در حاشیه‌های لباس شاهنشاهان و درباریان به چشم می خورد که حاکی از این است که لباس آن‌ها از پارچه‌های زربفت بوده، در حاشیه آستین‌ها و یقه لباس، قطعاتی از طلای ناب به شکل شیر، مرغ، ستاره با گل پنج‌پر و یا نقوش هندسی مانند مثلث و غیره می‌دوختند و بسیاری از این قطعات طلا، امروزه در موزه ایران باستان و موزه‌های دیگر دنیا موجود است که متعلق به عهد هخامنشی می‌باشد.

دستگاه زري بافي ، وسايل و ابزار مورد نياز

دستگاه زري بافي و مخمل زري از قديم الايام از (چوب يا الوار) ساخته مي شده، ساختمان دستگاه زری بافی بسیار ساده و از آلات چوبی ساخته می شود. با هر دستگاه به طور معمول دو نفر کار می کنند ، یک نفر بافنده زری و دیگری شاگرد او که به گوشواره کش ملقب است. کار گوشواره کش بالا و پائین بردن تخته هائی است که از قبل نقشه ها روی آن نقش بندی شده است و در قسمت بالای دستگاه نصب است و به این وسیله نقش ها به طرف بافنده هدایت میشود. در اغلب موارد زمینه یا بوم پارچه زری ازنخ ابریشم است و نخ گلابتون جز نخ های پود می باشد

چله کشی و اقسام آن

چله کشی عبارت است از گذراندن تار از ورد ها طبق روش مخصوص.

پس از آنکه چله کشی به پایان رسید باید کلیه تار ها را از شانه گذراند معمولا تار از شانه ای که در هر سانتی متر یا هر اینچ دارای دندانه های مختلف است می گذرد. ممکن است از هر دندانه شانه 1-2-3-4-5 تار یا بیشتر را عبور داد و این کم و زیاد شدن تعداد تار به مقدار تارهای عرض پارچه ای که می خواهیم ببافیم بستگی دارد، پس کار شانه عبارت است از :

 _ عرض پارچه را ثابت نگه می دارد.

 _ پود ها را بطور یکنواخت پهلوی یکدیگر نگه میدارد.

نقشه و علامات قراردادی

نقشه عبارات است از طریقه پیوستن تار و پود ،که با دو روش نقشه بافت و حرکت وردها می باشد، علامت قراردادی ، برای روش اول در موقع ترسیم نقشه پارچه بر حسب اینکه دستگاه حرکت ورد در طرف راست یا چپ دستگاه بافندگی قرار گرفته باشد، درهمان سمت نقشه چکشی ،خطوطی در امتداد وردها رسم می شود که هر یک نمایش یک تار یا یک دور رفتن یا برگشتن ماکو را نمایش می دهد بافتهای مختلف در زری بافی بسیار زیاد است و موارد استثنایی نیز در بافتها یافت می شود که در کتاب صد سال زری بافی ایران اثر استاد محمد طریقی بطور کامل و دقیق آمده است.

تهیه نقشه

پس از اتمام طراحی بافت و مراحل مختلف چله کشی طرح و نقش مورد نظر توسط طراح که معمولا از بین اساتید بزرگ نقاشی می باشند تهیه می گردد و با توجه به تراکم تار و پود طرح مورد نطر به روی کاغذ شطرنجی انتقال داده می شود این کار توسط نقشه کش هایی که کاملا به طرح و انتقال آن بر روی کاغذ شطرنجی آشنایی دارند انجام می گردد. طراحان باید از همه نکات نقشه کشی اطلاع داشته باشند. پس از انتخاب طرح و انتقال آن روی کاغذ شطرنجی از طریق ریسمان کشی نقشه بافته می شود.

از دوره ساسانیان نیز در کلیساها و موزه‌های خارج از ایران، نمونه های متعدد زری موجود است. بسیاری از تاریخ‌دانان بر این باور هستند که این دوره، دوره شکوفایی و طلایی هنر و تمدن ایران بوده است. بسیاری از بافته‌های این دوره در کلیساها و موزه‌های غرب، به یادگار مانده است. زری‌های دوره ساسانیان به قدری مورد توجه بود، که از تمام نقاط دنیا خواستار آن بودند و وقتی کسی به ایران مسافرت می‌کرد، بهترین هدیه‌ای که می‌توانست ببرد یک قطعه زری بود. پس از سلجوقیان و در دوران کشتار و ویرانی مغولان، هنرمندان نه مجالی برای خودنمایی داشتند و نه حکومت چنین چیزی می‌خواست. هر چند که در اواخر حکومت مغولان اوضاع اندکی رو به بهبود رفت اما هیچ گاه شکوه دوران پیشین، تکرار نشد.

با سقوط صفویان، افشاریه و زندیه و قاجاریان هم این هنر رونق چندانی نداشت. کاشان یکی از شهرهایی بود که از آغاز در بافت پارچه‌های گوناگون شهره بود. استاد محمد خان نقش بند این هنر را دوباره زنده می‌کند و فرزندانش راه پدر را ادامه می‌دهند. در دوران پهلوی به دلیل نیاز دربار برای لباس‌های زربفت چه برای پوشش و چه برای هدیه دادن، بار دیگر بافت پارچه‌های زرباف رونق گسترده‌ای گرفت. به ویژه در زمان تاج‌گذاری که لباس‌های دربار باید از این پارچه‌ها بافته می‌شد.

با ورود ماشین‌های بافندگی و آسان شدن فن بافت این هنر تقریبا به جز در چند زیرزمین خانه‌های سنتی منطقه کاشان، یزد و اصفهان، در جای دیگری وجود نداشت. تا این که همزمان با گشایش مدرسه صنایع مستظرفه قدیم یکی از استادان بزرگ این رشته به نام محمد طریقی از کاشان به تهران منتقل شد و این رشته را گسترش داد و شاگردان بسیاری تربیت کرد، تا جایی که در سال 1352 در تهران اساتید متخصص در رشته بافت زری و مخمل به بیش از هفتاد نفر رسیده بودند. اکنون‌ در کارگاه‌ زری‌بافی‌ میراث‌ فرهنگی‌ کشور در تهران‌ و هنرستان‌ هنرهای‌ زیبای‌ اصفهان‌ و میراث‌ فرهنگی‌ کاشان و چند کارگاه پاره وقت آران و بیدگل، از جمله‌ی کارگاه‌هایی که هنوز هم مشغول به کار است؛ کارگاه منصور متشکر، نمونه‌هایی ‌از انواع‌ زری‌ و مخمل‌ بافته‌ می‌شود.

نقش‌های زری

ترکیبات‌ نقوش‌ ساسانی‌، برگرفته‌ از مرغ‌ و پرندگان‌، جانوران‌ و شکارگاه‌ و سواران‌ و طرح های‌ تجریدی‌ و انتزاعی‌ بود.

شما در حال مشاهده زری بافی نفیس ترین دست بافته ایرانی در پلتفرم خورشیدک هستید

ads
  • چنانچه دیدگاهی توهین آمیز باشد و متوجه اشخاص مدیر، نویسندگان و سایر کاربران باشد تایید نخواهد شد.
  • چنانچه دیدگاه شما جنبه ی تبلیغاتی داشته باشد تایید نخواهد شد.
  • چنانچه از لینک سایر وبسایت ها و یا وبسایت خود در دیدگاه استفاده کرده باشید تایید نخواهد شد.
  • چنانچه در دیدگاه خود از شماره تماس، ایمیل و آیدی تلگرام استفاده کرده باشید تایید نخواهد شد.
  • چنانچه دیدگاهی بی ارتباط با موضوع آموزش مطرح شود تایید نخواهد شد.

  1. رامین معصومی گفته؛
    11:18 1401/02/27

    کجا می تونم اطلاعات کاملتری درباره این موضوع پیدا کنم

  2. حسین امیدی گفته؛
    10:42 1401/03/23

    مطالب بیشتری بنویسین لطفا

  3. حسن زنگنه گفته؛
    23:42 1401/03/23

    چجوری می تونیم با کارشناسانتون در ارتباط باشیم

  4. محمدحسین اصغری گفته؛
    12:30 1401/04/02

    ممنون از مطلب زیباتون

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

لینک کوتاه برای به اشتراک گذاری
دسته بندی محتوای سایت
0