ads
0

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

برای مشاهده لیست علاقه مندی ها وارد شوید!

مشاهده محصولات فروشگاه

مرصع کاری به ساده ترین زبان

مرصع کاری

مرصع کلمه ای فارسی است که در لغت به معنای در نشان و دانه نشان است

مرصع کاری یا مخراج کاری یا جواهر نگاری یا نگین کاری. یکی از شاخه‌های صنایع دستی سنگی است مرصع به معنی آنچه با جواهر تزئین شده باشد، است. هنر مرصع کاری عبارت است از نشاندن جواهر (سنگهای قیمتی ونیمه قیمتی) بر روی ظروف، زیور آلات و اشیاء تزئینی دیگر.

 

استاد کاران بسیاری در این زمینه مشغول فعالیت هستند که از هنرمند ترین و قابل ترین آنها میتوان از استاد خشایار جاویدان نام برد که خدمات ارزنده ایی در این صنعت به کار اموزان و حتی استادکاران ارزانی داشته.

 

آثاری چون جام ها، کاسه ها و زیور آلاتی جواهر نشان که مربوط به دوره های هخامنشیان،اشکانیان،ساسانی ان و … می باشد گواه این امر است که هنرمندان از هزاران سال پیش در زمینه نشاندن سنگ های قیمتی و نیمه قیمتی بر روی این اشیاء تبحر داشته اند. بازمانده اصیلی از آن روزگار شاید زیور آلاتی باشد که زنان قبایل چادر نشین مختلف و زنان روستایی از آن استفاده می کردند. اغلب این زیور آلات دارای تزئیناتی زیبا از سنگ های زیبا و درخشان هستند. سنگ هایی چون عقیق جگری و فیروزه و … مواد اولیه مواد اولیه این هنر انواع سنگهای قیمتی و نیمه قیمتی از قبیل زمرد ، الماس ، فیروزه ، یاقوت ، عقیق ،یشم میباشد ابزار وتجهیزات تعدادی از ابزار كار به این شرح است :

1- قلم انگلا ( برای قلم زنی )

2- قلم چنگ خواباندن

3- گوار سه غلطان (ابزاری که با غلتاندن آن بر روی طلا یا نقره ، قسمت بالای دیواره ای که اطراف نگین را گرفته بر روی نگین می خوابد و باعث مهار شدن نگین در جای خود می شود

4- سمبه

5- ماردالا ( ابزاری كه كاربردی شبیه چكش دارد . )

مراحل تولید در روزگار ما از هنر مرصع کاری بیشتر در ساخت زیور آلات استفاده می شود، به همین دلیل هنرمند مرصع کار ، فعالیت خود را پس از آماده شدن زیور آغاز می کند در قدیم این هنر بیشتر بر روی دسته ی شمشیر بزرگان و با جواهرات گران قیمت تر نصب می شد ولی امروزه بر روی ظروف تزیینی و با سنگهای نیمه قیمتی نیز اجرا می شود.  .

از هزاران سال پیش ساخت زیور آلات یا ظروف تزئینی و نشاندن نگین بر روی آن‌ها در ایران رایج بوده‌است. آثاری چون جام‌ها، کاسه‌ها و زیور آلاتی جواهر نشان که مربوط به دوره‌های هخامنشیان، اشکانیان، ساسانیان و … می‌باشد گواه این امر است که هنرمندان از هزاران سال پیش در زمینه نشاندن سنگ‌های قیمتی و نیمه قیمتی بر روی این اشیاء تبحر داشته‌اند. بازمانده اصیلی از آن روزگار شاید زیور آلاتی باشد که زنان قبایل چادرنشین مختلف و زنان روستایی از آن استفاده می‌کردند. اغلب این زیور آلات دارای تزئیناتی زیبا از سنگ‌های زیبا و درخشان هستند. سنگ‌هایی چون عقیق جگری و فیروزه و … در روزگار ما از هنر مرصع کاری بیشتر در ساخت زیور آلات استفاده می‌شود، به همین دلیل هنرمند مرصع کار، فعالیت خود را پس از آماده شدن زیور آغاز می‌کند. گذاشتن سنگ بر روی طلا یا نقره (یا فلزات مناسب دیگر) به چهار روش صورت می‌پذیرد:

ریلی

قلم خور

کاسه‌ای

چنگی

 

بشر با کشف فلزات و سنگ‌های گران‌قیمت هنر و خلاقیت خود را به کار گرفت و شروع به خلق زیورآلات و وسایل زینتی کرد، که اغلب برای ساخت آنها از فلزات و سنگ‌های ارزشمند استفاده می‌شده است. از میان این سنگ‌ها می‌توان به الماس، سنگ آمیتیست ، عقیق، فیروزه، اوپال، مروارید، یاقوت، لعل اشاره کرد.

 

مرحله‌ی اتصال سنگ به پایه بسته به نوع سنگی که از آن استفاده می‌شود متفاوت است و انواع مختلفی دارد. درحقیقت سنگ‌های ریز با روشی متفاوت نسبت به سنگ‌های درشت مخراج‌کاری می‌شوند.

روش‌های نشاندن سنگ یا گوهر ریز بر روی پایه‌:

چنگی

اصطلاح مخراج‌ کاری چنگی در اصل مخفف کلمه‌ی چنگک است. در واقع در این سبک از مخراج‌ کاری از چنگک یا چنگ برای نشاندن سنگ جواهر استفاده می‌شود. این چنگ‌ها به شکل‌های مختلفی وجود دارند که بنا به شکل ظاهری‌شان کاربرد متفاوتی دارند مثلا چنگ مفتولی، تسمه‌ای، ناودانی و انواع دیگری از چنگ‌ها. نصب جواهرات با استفاده از چنگ به سبک‌های گوناگونی انجام می‌شود که از اصلی‌ترین آنها می‌توان چنگ‌های ساده، چنگ‌های سولیتری، چنگ‌های خیاره‌ای یا تنیسی، چنگ‌های مشترک را نام برد.

قلم خور

از روش قلم خور می‌توان به عنوان یکی از مشکل‌ترین و زیباترین روش‌ها یاد کرد. در این سبک از ریز‌ترین جواهرات برای نشاندن بر روی طلا استفاده می‌شود. مخراج ‌کار مراحل این کار که عبارتند از سوراخ کردن، قلم‌زنی، ایجاد گوارسه، نشاندن سنگ جاگذاری گوارسه را بر روی سنگ انجام می‌دهد.

ریلی

در روش ریلی مخراج‌ کار جواهر را در بین دو دیوار فلزی قرار می‌دهد. او در ابتدا با به کارگیری ابزارهای خاصی دو شیار قرینه در این دو دیوار ایجاد می‌کند، سنگ‌ها را داخل ریل‌ها جاگذاری می‌کند و درانتها ریل‌ها را به سمت سنگ‌ها محکم می‌کند. روش ریلی به دو صورت کشونی و ریلی انجام می‌شود که بنا بر نوع سنگ‌ها یکی از آنها توسط مخراج‌کار انتخاب می‌شود.

کاسه ای

روش کاسه‌ای در مقایسه با دیگر روش‌‌ها ساده‌تر است. در این روش مخراج‌ کار جواهر را به گونه‌ای بر روی فلز نصب می‌کند که اثری از نحوه‌ی نصب به جا نمی‌ماند. این روش نیز مانند روش قبل انواع مختلفی دارد که بنا به نوع شرایط و جواهر می‌تواند مورد استفاده قرار بگیرد. از مرسوم‌ترین روش‌های کاسه‌ای می‌توان به روش گوله‌ای، فیسقولی، دورکوب و کاسه‌ای نیشی اشاره کرد.

روش‌های نشاندن سنگ یا گوهر درشت بر روی پایه:

 

صورت دیواره ای

 

این روش یکی از محافظت شده ترین و قدیمی‌ترین روش‌ها است که در آن از سنگ‌های درشت استفاده می‌شود که به صورت تکی مخراج‌کاری می‌شوند. روش کار این نوع مخراج‌کاری به این صورت است که مخراج‌کار با استفاده از دیواری که دور سنگ را پوشانده است، آن را مهار می‌کند. و همین کار باعث می‌شود تا سنگ اصلا از کار بیرون نیاید.

روشهای نصب سنگ های قیمتی ونیمه قیمتی بر روی زیورآلات غالبا به نحوه ساخت آن زیور بر می گردد. در واقع ابتدا سازنده زیور آلات ، جای مخصوص به سنگ مورد نظر را خالی می گذارد و آنگاه هنرمند مرصع کار برای نشاندن سنگ اقدام می کند

انواع پایه‌های مرصع ‌کاری

 

همان‌طور که گفته شد به عمل متصل کردن پایه به سنگ، نگین‌ کاری یا مرصع‌ کاری گفته می‌شود. این اتصال می‌تواند از طریق پایه‌های مختلفی انجام شود و در نتیجه با توجه به تنوع پایه‌هایی که وجود دارد روش‌های مختلفی نیز برای اتصال جواهر بر روی فلز خواهیم داشت.

 

برخی از متداول‌ترین این پایه‌ها عبارتند از:

 

پایه چنگه‌ای (prong)

پایه سنگفرشی (Pave)

پایه بالرین (Ballerina)

پایه مهره‌ای (Bead)

پایه تراز (Flush )

پایه کانالی (Channel)

پایه دیواره‌ای یا حفره‌ای (Bezel )

پایه خوشه‌ای(Cluster)

 

 

پایه‌ی چنگه‌ای (prong) در مرصع کاری

 

کاربرد تمامی پایه‌ها نگه داشتن نگین جواهر است. این نوع پایه که به پایه‌ی چنگه‌ای معروف است، توانایی نگه داشتن جواهرات تک نگین را دارد. در این نوع پایه بیشتر جواهر است که اهمیت دارد و فلز از اهمیت کمتری برخوردار است. تاثیر فلز در استحکام و ایمنی جواهر غیر قابل انکار است. پایه‌های چنگکی به دوشکل V مانند و اشتراکی وجود دارن. مرصع‌کاری بر روی پایه‌های چنگکی از دیگر پایه‌ها آسان‌تر است.

 

پایه سنگفرشی (Pave)

 

نشاندن نگین‌های ریز بر روی فلزات از سخت‌ترین انواع مخراج‌کاری است. در این نوع مخراج‌کاری که از پایه‌های سنگفرشی استفاده می‌شود، جواهرات هم‌اندازه با نظم هندسی خاصی و به صورت موزاییکی بر روی پایه‌ی سنگفرشی منتقل می‌شوند. این نوع مخراج‌کاری نیازمند مهارت و تجربه زیادی است که تنها مخراج‌کاران با تجربه توانایی انجام آن را دارند. و کیفیت کار در نهایت به نحوه‌ی نشاندن سنگ‌های ریز بر روی پایه بستگی دارد. مخراج‌کاری سنگفرشی از دیگر انواع مخراج‌کاری دشوار‌تر است.

پایه بالرین (Ballerina)

 

انتخاب نام بالرین برای این نوع پایه به این دلیل است که سنگ‌هایی که شکلی مخروطی دارند به دور یک مرکز فرضی چیده می‌شوند. این طرح مخروطی‌شکل تداعی کننده‌ی دامن بالرین‌ها است. در واقع عامل تعیین کننده در انتخاب شیوه‌ی مخراج‌کاری طرح و سفارش است و به علاوه محل قرارگیری سنگ هم باید عمق مناسبی داشته باشد تا از جواهر محافظت شود.

 

پایه مهره ای (Bead) در مرصع کاری

 

پایه‌ی مهره‌ای و یا (Bead) به پایه‌ای گفته می‌شود که در آن جواهرات با فاصله از یکدیگر قرار گرفته باشند. نگین‌هایی که در این مدل استفاده می‌شوند بزرگتر و برجسته‌تر هستند.

 

پایه تراز (Flush )

 

این پایه به شکلی است که پایه‌ی نگین با سطح پایه هم‌تراز است و تنها سطح خارجی و قسمت بالایی نگین مشخص است. این مدل پایه کاملا عکس اصل ارتباط الماس با نور است اما از محبوبیت فراوانی برخوردار است.

 

پایه کانالی (Channel)

 

نصب نگین در مخراج‌کاری به نوع پایه بستگی دارد. پایه‌ی نوع کانالی یا Channel برای جواهراتی مناسب است که تراش گرد دارند. چراکه لبه‌های کار در معرض آسیب قرار می‌گیرد. که این مزیت در جواهرات گرانبهایی مانند الماس بسیار مهم و ضروری است.

 

پایه دیواره ای یا حفره ای (Bezel)

 

این پایه به شکلی است که تماما اطراف جواهر را می‌پوشاند. کاربرد این نوع از پایه در ساخت جواهرآلات فانتزی است. در بعضی از موارد پایه، نگین جواهر را به صورت نیمه می‌پوشاند که زیبایی کار را دو چندان می‌کند.

 

پایه خوشه‌ای(Cluster)

 

در پایه‌ی خوشه‌ای جواهرات ریز را به صورت فرضی به شکل یک گل بر روی پایه می‌نشانند. این نوع پایه به شکلی طراحی شده است که سنگ‌ها در آن در سطح‌های مختلف و با اختلاف ارتفاع بر روی پایه نصب می‌شوند. پایه‌ی خوشه‌ای به دو شکل باز و یا فشرده با جواهرات ریز انجام می‌شود…

چون در دین اسلام استعمال ظروف سیمین و زرین منع گردیده و مکروه شناخته شده، هنرمندان سعی نموده‌اند با ساخت اشیایی از قبیل قاب قرآن، جا دعا و همچنین زینت آلات، هنر خویش را عرضه بدارند یک نوع تزیین معمول در قرون اولیه اسلام، ساخت ظروف یا اشیاء با نقش برجسته می‌باشد، به این ترتیب که نقوش یا کلماتی را که برای تزیین شیی در نظر می‌گرفته‌اند قبلاً از فلز دیگری تهیه کرده، بعد آن را روی ظرف یا شییی منظور، الصاق می‌نموده‌اند. در دوران سلجوقی، صنعت ترصیع اشیاء فلزی به منتهای کمال رسید و از این دوران، اشیاء مختلف زیبایی به یادگار باقی مانده‌است. طرز ساخت و تکنیک معمول در این دوره کاملاً متفاوت است. در این زمان برای تزیین مفرغ با فلزات دیگر چون نقره و مس، ابتدا شیئ منظور را با ابزار مخصوص به هر شکل که می‌خواستند گود نموده بعداً نقاط کنده شده را با فلز مورد نظر پر می‌نموده‌اند

درآمد مرصع ‌کاری و به طور کلی طراحی جواهرات کاملا بستگی به ذوق و قریحه‌ی طراح و مخراج‌ کار دارد. هرچه که میزان خلاقیت و نوآوری در کار بیشتر باشد طبیعتا خواستار بیشتری نیز در بازار پیدا می‌کند و به نوعی می‌توان گفت طراحان و مخراج‌ کاران می‌توانند با ارائه طرحی که همتای زیادی در بازار ندارد، خود را از بقیه ممتاز کنند. آموزش طراحی طلا و جواهر امروزه به دو روش دستی و طراحی با نرم‌افزار‌های مخصوص کامپیوتری انجام می‌شود که انتخاب هرکدام از این روش‌ها برای آموزش بستگی به سلیقه‌ی طراح دارد.

روش نگهداری از این هنر برای افزایش طول عمر ان جلوگیری  از ضربه های فیزیکی، حرارت مستقیم و مداوم بوده و بسته به نوع فلز به کار رفته در زیر ساخت، قابل تمیز و براق کردن است.

 

شما در حال مشاهده مرصع کاری به ساده ترین زبان در پلتفرم خورشیدک هستید

ads
  • چنانچه دیدگاهی توهین آمیز باشد و متوجه اشخاص مدیر، نویسندگان و سایر کاربران باشد تایید نخواهد شد.
  • چنانچه دیدگاه شما جنبه ی تبلیغاتی داشته باشد تایید نخواهد شد.
  • چنانچه از لینک سایر وبسایت ها و یا وبسایت خود در دیدگاه استفاده کرده باشید تایید نخواهد شد.
  • چنانچه در دیدگاه خود از شماره تماس، ایمیل و آیدی تلگرام استفاده کرده باشید تایید نخواهد شد.
  • چنانچه دیدگاهی بی ارتباط با موضوع آموزش مطرح شود تایید نخواهد شد.

  1. اصغر بخشی گفته؛
    05:30 1401/03/09

    سایتتون محشرههههه 😍😍😍

  2. حسن گفته؛
    21:54 1401/03/19

    مطلب خوبی بود همکار گرامی

  3. میثم نعمتی گفته؛
    09:42 1401/03/23

    شما همیشه امیدوارم کننده صحبت می کنید و این خیلی خوبه

  4. سجاد بهمنی گفته؛
    23:30 1401/06/13

    کانال تلگرامی هم دارید ؟

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

لینک کوتاه برای به اشتراک گذاری
دسته بندی محتوای سایت
0