ads
0

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

برای مشاهده لیست علاقه مندی ها وارد شوید!

مشاهده محصولات فروشگاه

آشنایی کامل با هنر نقاشی پشت شیشه

نقاشی پشت شیشه چیست ؟

نقاشی پشت شیشه قسمی از هنر نقاشی است که ایجاد نقش در آن به شیوه‌ی معکوس اتفاق می‌افتد. به صورتی که ابتدا قسمت‌های حساس پایانی، در آغاز کار انجام می‌شود. یعنی ابتدا به جزئیات و ظرایف کار و سپس به رنگ‌های اصلی و رنگ‌آمیزی زمینه پرداخته می‌شود.

این نوع نقاشی غالبا در طرح دو بعدی و رنگ‌های درخشان از دیر زمان با اسلوب‌های مختلف در هنرهای مردمی و قومی بسیاری از کشورها متداول بوده است.

در ایران پیشینه‌ی آن محتملا به عهد صفویان باز می‌گردد و موضوع‌های دینی و دنیوی در آن به کار برده می‌شد. از عهد زندیه به بعد این نوع نقاشی به قلمروی هنر رسمی نیز راه یافت. 

چون غالب نقاشی‌های پشت شیشه در تکایا، ساختمان امامزاده‌ها و دیگر اماکن مذهبی قرار داده می‌شدند و به گونه‌ای اجتناب ناپذیر، زیارت‌کنندگان تمایل به تبرک جستن از ساحت پیشوایان دین اسلام از طریق مَس شمایل تصویر شده‌ی ایشان در قالب نقاشی‌های پشت شیشه داشتند، نقاشِ پشتِ شیشه، مصرانه و به گونه‌ای خودآگاه از تصویر کردن مضامین مذهبی، خطوط قرآنی و اسامی ائمه‌ی اطهار بر روی شیشه اجتناب ورزیده و به شیوه‌ای معکوس بر پشت شیشه می‌پرداخته است.

تاریخچه نقاشی پشت شیشه

قدمت این نقاشی در اروپا به قرن سوم ق. م باز می گردد. قدیمی ترین نمونه که از جنوب ایتالیا به دست آمده ظرفی است از دو کاسه شیشه ای بی رنگ که بین آن دو یک ورقه طلای حکاکی شده قرار گرفته است.

نمونه ای از این ظروف متعلق به قرن سوم ق.م که به شیشه های طلایی معروف بودند در موزه بریتانیا موجود است.

ساخت اشیا شیشه ای و مینا کاری و طلاکاری بر روی آن ها در قرون یازدهم و دوازدهم میلادی به اوج خود رسید.

در این دوره ورقه های تازک نقاشی شده فلزی را به پشت شیشه می چسباندند که زیباترین نمونه آن در «نمازخانه سنت استفان» کلیسای سنت مینستر انگلستان در قرن سیزدهم م به اجرا درآمده است.

اما شیشه های رنگین برای تزئین کلیساها در اروپا از حدود قرون نهم و دهم میلادی رواج یافت و به این روش تولید می شد که ابتداقطعا شیشه تخت را با شیشه مذاب رنگی نقاشی می کردند و سپس آن ها را با 700 تا 800 درجه سانتیگراد حرارت می دادند تا نقش بر رئی آن ها تثبیت شود. بهترین نمونه آن در قرن دوازدهم میلادی در «کلیسای شارتر» فرانسه اجرا شده است.

در این نوع نقاشی هیچ گونه حرارتی به اشیا داده نمی شود و به همین دلیل به «نقاشی سرد» معروف بوده است.

امروزه در اغلب کشورهای دنیا هنر نقاشی پشت شیشه رایج است و نقاشان مشهوری در قرن بیستم در این زمینه مشغول به کار شدند ؛ هرچند این هنر هرگز به محبوبیت خود در سال های گذشته دست پیدا نکرده است.

نقاشی پشت شیشه در ایران

متاسفانه از چگونگی و تاریخ دقیق ورود این نقاشی به ایران اطلاعات کاملی در دست نیست. اما چنین روایت شده که این هنر از ونیز ایتالیا به دیگر نقاط جهان راه پیدا کرده چرا که این شهر قرن ها مرکز شیشه گری و تزئینات مربوط به آن بوده است.

بنابراین شاید بتوان گفت که این هنر از طریق بازرگانانی از بنادر جنوبی به ایران وارد شده و مورد توجه قرار گرفته است.

 این هنر اروپایی با نگاه و هنر خلاقانه هنرمندان ایرانی رنگی بومی به خود گرفت. اولین نقاشی های پشت شیشه در ایران قطعات زیبای گل و مرغ است که در گچ کاری سقف ها و دیوار های خانه های اعیانی کار گذاشته می شد و تاریخ آن تا دوره زندیه قدمت دارد.

بهترین نمونه های نقاشی پشت شیشه به دست « آقا صادق » نقاش مشهور شیرازی در دوره زندیه کشیده شده است. او شاگرد « علی اشرف » نقاش بنام قرن 12 ه.ق بوده است.

نقاشی پشت شیشه اثر استاد آقا صادق

به تدریج نقاشی پشت شیشه و آینه  با نقش گل و مرغ رواج بیشتری پیدا کرد و کم کم چهره دختران جوان با لباس های اروپایی و همچنین دور نماها به این نقاشی اضافه شد.

از عوامل موثر در این تغییرات رواج باسمه های فرنگی در ایران و تقلید از آن هاست که مورد پسند عموم مردم قرار گرفته بود.

با شروع سلطنت فتحعلی شاه در نیمه اول سده سیزدهم ه.ق شیوه نقاشی صورت یا شبیه کشی در میان نقاشان درباری رواج یافت که نمونه های بسیاری از آن در مجموعه نقاشی های کاخ گلستان نگهداری می شود ؛ همانند نقاشی پشت شیشه از چهره حسنعلی میرزا پسر فتحعلی شاه که به دست « مهر علی » نقاش معروف آن زمان کشیده شده است.

در اواخر قرن سیزدهم و اوایل قرن چهاردهم ه.ق در شیراز ، اصفهان ، قزوین ، کاشان و تهران از نقاشی پشت شیشه در گچ بری ها ، آینه کاری های منازل اعیان استفاده می شده است.

همزمان و همراه با تزئینات ساختمان ها ، این هنر به طور مستقل نیز اجرا می شد.

به طور کلی می توان نقاشی پشت شیشه را از نظر مضمون و محتوا به دو دسته تقسیم بندی کرد:

  • نقاشی های مذهبی : شامل خط – نقاشی و شمایل نگاری است.
  • نقاشی های تزئینی : شامل گل و مرغ ، تصویر نگاری و دورنما و همچنین آثاری با محتوایی تقلیدی از نقاشی های قهوه خانه است.

بسیاری از هنرمندان این رشته نقاشان ساختمانی بودند که شیوه ای از نقاشی پشت شیشه را پس از گل و مرغ به وجود آوردند که مهم ترین بخش این آثار را تشکیل می دهند.

از دیگرنقاشان بنام نقاشی پشت شیشه

سید حسین عرب ، میرزا مهدی شیرازی ، شازده افسر ، رضا درویش ، میرزا عباس ، میرزا اسکندر ، میرزا ابراهیم ، علی طارمی زنجانی ، کوچک خان نقاش ، محب علی ، سید اسدالله ، سید کمال (معروف به سید خطاط) ، حاج باقر ، سید کاظم ، حسین طاهر زاده ، استاد رحیم قزوینی ، میر یوسف شیشه نگار ، سید هاشم موسوی و … .

اصول و تکنیک های نقاشی پشت شیشه

اولين لازمه  نقاشي پشت شيشه یا قلمزني شيشه تبحر در طراحي است . از آنجا که ايجاد طرح بر روي سطح شيشه بسيار دشوار تر از ترسيم آن برروي بوم ، کاغذ و غيره است ميزان تبحر و تسلط نقاش در اين رشته  بايد بيشتر از ميزان تبحر و تسلط نقاشان در ساير رشته ها باشد .

آشنايي با رنگ ها ، اصول و قواعد ترکيب کردن رنگ ها ،رنگ هاي گرم و سرد و مکمل نيز يکي ديگر از ملزومات اين رشته هنري به شمار مي رود .

آشنايي با انواع قلمو ، کاربرد و نحوه استفاده آن ها  نيز جز مباحث لازم براي اجراي نقاشي پشت شيشه است .

در گذشته بسياري از نقاشان پشت شيشه با استفاده از ورقه هاي نازک طلا به اثر هنري خود ارزش و جلوه بيشتري مي دادند . برخي ديگر از هنرمندان در طرح هاي خود از انواع نخ هاي ابريشمي ، چرم و گاها رنگ هاي شبرنگ استفاده مي کردند .

بيشتر طرح ها  و موضوعات  مورد‌ استفاده در نقاشي پشت شيشه شامل حاشيه هاي هندسي ،حاشيه‌هاي اسليمي ، گل، گل و مرغ، چهره ، صحنه هاي رويداد هاي  مذهبي و داستانهاي رزمي ، تصاوير حيوانات ، اشکال هندسي، تصاوير منظره‌ها و نوشته‌ها و خطوط قرآني است . 

ابزارها و تجهیزات نقاشی پشت شیشه

شیشه‌ی نازک، قلم فرانسوی، رنگ جوهری، قلم موی گرد، تیغ، رنگ روغن یا اکریلیک، وارنیش (روغن جلا)، مرکب، گرده، کاغذ، سوزن، نخ ابریشم

از قدیم رسم بوده که روی خطوط طرح را با فاصله‌ی اندک با سوزن سوراخ می‌کرده‌اند و با گردِ زغال روی سوراخ‌ها به ملایمت ضربه می‌زدند تا به این طریق طرح به کاغذ سفید زیرین منتقل گردد و این یک راهکار کپی کردن طرح و حفظ طرح اصلی بوده است که در حال حاضر نیز استادکاران از این روش استفاده می‌کنند.

در نقاشی پشت شیشه معمولا از نقوشی مانند گل و مرغ و یا صحنه‌ها و شمایلی از ائمه‌ی اطهار استفاده می‌شود. طرح مورد نظر روی کاغذ کشیده شده و زیر شیشه قرار داده می‌شود. سپس با قلم و مرکب، روی شیشه را از روی طرحی که از زیر شیشه نمایان است دورگیری و یا به اصطلاح قلم‌گیری می‌نمایند.

قلم مورد استفاده به نام قلم فرانسوی شناخته می‌شود و نوک آن مانند خودنویس است. پس از دورگیری کل طرح روی شیشه با مرکب، شیشه باید در محل مناسبی قرار داده شود تا مرکب روی آن کاملا خشک گردد.

سپس مناطقی از کار که دارای سایه هستند رنگ می‌شود. این سایه‌ها از روی شیشه دیده می‌شوند، اما در مرحله‌ی رنگ آمیزی، در واقع اولین مرحله است. برای این کار از رنگ‌های جوهری استفاده می‌شود.

این رنگ‌ها پوشش ندارند و در نتیجه از روی شیشه می‌توان پشت محلی را که رنگ شده دید و این اصل نقاشی پشت شیشه است.

لبه‌های مناطق سایه‌دار پررنگ‌تر بوده و کم‌کم با قلم مو سایه‌ها با سلیقه‌ی هنرمند محو می‌شوند و برای این کار از قلم موهای گرد و ظریف استفاده می‌شود.

تفاوت نقاشی پشت شیشه با ویترای

بسیاری از مردم این دو هنر را با هم اشتباه می گیرند و به اشتباه به نقاشی پشت شیشه ، ویترای می گویند. در صورتی که این دو هنر به ظاهر شبیه با یکدیگر تفاوت هایی دارند.

از عمده ترین تفاوت ها حرکت و رنگ‌آمیزی از جزء به کل است، یعنی در نقاشی پشت شیشه اگر خالی بر روی گونه یک زن وجود داشته باشد، باید آن خال را قبل از رنگ ‌کردن بر روی صورت قرار داد.

از دیگر تفاوت‌های ویترای با نقاشی پشت شیشه این است که رنگ‌های ویترای بر پایه تینر و آب است ولی رنگ‌های نقاشی پشت شیشه ، بر پایه روغن و الکل می باشد.

لازم به ذکر است که نقاشی پشت شیشه جزء صنایع دستی ثبت‌ شده و مصوب ایران است اما ویترای جزو رشته های مصوب صنایع دستی نمی باشد.

درخواست همکاری

https://mohsenmp.ir/

شما در حال مشاهده آشنایی کامل با هنر نقاشی پشت شیشه در پلتفرم خورشیدک هستید

معصومه سررشته
معصومه سررشته

ads
  • چنانچه دیدگاهی توهین آمیز باشد و متوجه اشخاص مدیر، نویسندگان و سایر کاربران باشد تایید نخواهد شد.
  • چنانچه دیدگاه شما جنبه ی تبلیغاتی داشته باشد تایید نخواهد شد.
  • چنانچه از لینک سایر وبسایت ها و یا وبسایت خود در دیدگاه استفاده کرده باشید تایید نخواهد شد.
  • چنانچه در دیدگاه خود از شماره تماس، ایمیل و آیدی تلگرام استفاده کرده باشید تایید نخواهد شد.
  • چنانچه دیدگاهی بی ارتباط با موضوع آموزش مطرح شود تایید نخواهد شد.
لینک کوتاه برای به اشتراک گذاری
دسته بندی محتوای سایت
0