ads
0

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

برای مشاهده لیست علاقه مندی ها وارد شوید!

مشاهده محصولات فروشگاه

کاملترین توضیحات درباره مسگری و روش کار

مسگری چیست؟

مسگری یکی از کهن­ ترین صنایع دستی ایرانی است که در آن با چکش کاری روی مس به ساخت ساخت ظروف، ابزار و ادوات کاربردی و تزیینی می­پردازند.

پیشینه مسگری در ایران به ۴۰۰۰ سال قبل از میلاد برمی­گردد. ایرانیان فلز مس را ذوب کرده و برای ساختن ابزار استفاده می کرده اند. و به ظن غالب اولین فلز مکشوفه بدست انسان همین فلز مس بوده و اولین فلزکاران نیز ایرانیان بوده‌اند(شیا و ظروف مسی دست ساز از زمانهای دور در موزه ها قابل مشاهده هستند.) ابزار مسی مربوط به ۶۴۰۰ سال پیش در حفاری های باستان شناسان به دست آمده است و در کتاب فلزکاری فایق توحیدی شواهد و مدارک باستان شناسی، استفاده از مس به عنوان ظروف و ساخت اشیاء را از حدود ۹۵۰۰ پ. م می داند و شناخت آن در خاور میانه را به حدود ۶۰۰۰ پ. م نسبت می دهد. آزمایش کربن ۱۴ مواد آلی همراه یا قطعات مس به دست آمده نشانگر آن است که تا اواخر هزاره ی ششم و اوایل هزاره ی پنجم مسی که توسط انسان به کار گرفته می شد از نوع مس بومی بوده که در طبیعت به صورت خالص به دست می آمده است.

مسگری از هنر صنعت‌هایی است که در همه جای ایران تقریبا وجود داشته اما در شیراز به شکلی وسیع‌تر و با کیفیتی بالاتر از روزگاران قدیم موجود بوده است. بازار مسگرهای شیراز به شکل امروزی، همپای بازار وکیل دوره زندیه است. اما این بازار از بسیاری پیش از این به شکل چادرهای کنار هم بوده است. که بعد از بازار وکیل، با مشاهده شرایط مسگرها دولت وقت اقدام به ساخت بازاری برای آنها می‌نماید.

مسگری ابتدا در شیراز دارای اعتبار بوده، سپس در اصفهان و بعد در کرمان به دلیل وجود منابع طبیعی مس از اهمیت بالایی برخوردار بوده است.

شیوه مسگری شیرازی:

محصول عمده مسگر ظروفی با شکل‌ها و اندازه‌های گوناگون است. ظروف کوچک را از یک تکه مس، چکش کاری می‌کنند و اغلب توگود هستند، در این مورد ابتدا مس را باز می‌کنند و پس از هر دور باز کردن، یک تاب به آن می‌دهند. اشیاء بزرگتر را نیز به همین طریق از ورقه‌های گرد بدست می‌آورند و این کاری است که نیاز به مهارت و استادی زیاد دارد، گاهی اوقات ظروف از دو قسمت ساخته می‌شوند: گِرده و لِوَری.

گِرده: ورقه‌ای است از جنس مس که به شکل دایره بوده و در کف دیگ، قابلمه و دیگر ظروف و اشیاء مسی قرار می‌گیرد.

لوری: ورقه‌ای است از جنس مس، که به شکل مستطیل بوده و در هنگام کار، به صورت استوانه می‌پیچانند و اطراف گرده را با آن احاطه می‌کنند.

تفاوت مسگری در شیراز و اصفهان در این است که در اصفهان اثر را پرداخت کرده و جلا و رنگ و زیبایی به اثر مسگری شده می‌دهند. اما در شیراز به دلیل دوام و بقای بیشتر اثر و نیز، حفظ اصالت اثر را به همان شکل اولیه که دارای رنگی کدر می‌باشد، حفظ می‌نمایند. به علاوه اثر مسی شیراز به دلیل کار بیشتر و کاربرد مس مطلوب و با دوامتر سنگین‌تر ‌می‌باشد.

 

 

در آن دوران ابتدا استاد کار گدازنده شمش و قطعات مس را به ورق مس تبدیل می­کرد برای این منظور وی کوره یا بوته ای که شبیه به بوته ریخته گری بود به کار میبرد و بوته ها را با انبر کج ویژه از کوره خارج میکرد و فلز گداخته را در قالبهای شمش (ریجه) میریخت.

کار اصلی او آن بود که شمش را بکوبد و به ورق تبدیل کند این کار چکش زدن یا چکش کاری با کمک یک یا دو نفر چکش کار در دو مرحله کاملا متمایز انجام میشد. یعنی نخست فلز را با چکش کف تخت میکوبیدند یا به اصطلاح خودشان وا میچیدند و بعد با چکش چهار سو آن را صاف میکردند در این هنگام فلز دیگر چکش خور نبود و باید تاب دیده یا دست افشار میگردید. که این کار را با حرارت دادن مجدد فلز انجام میدادند. این فرایند ادامه مییافت تا اینکه اندازه صحیح و ضخامت مورد نیاز به دست می­آمد(که گاه تا 9/0 میلیمتر نیز می رسد). گدازنده مس هدفش این بود که تا آنجا که ممکن بود فلز را مطابق شکلی که مورد احتیاج مسگر است تهیه کند. پس از تهیه ی شمش یا ورق مس آن را رد کرده و به اندازه ی معین می برند (برش میدهند)، سپس نوک پرگار را در مرکز دایره برای تعیین کف شیء (ظرف قرار داده و دایره ای کوچک رسم می کنند. آن گاه با وارد آوردن ضربات متوالی چکش، دیواره ی ظرف را ساخته و سپس با استمرار ضربات، شکل های مورد نظر ظروف را به وجود می آورند. این عمل تا شکل گرفتن و هموار کردن سطح ظرف تداوم پیدا می کند.

مسگری ظروف بزرگ:

برای ساخت یک دیگ، قابلمه و مانند آن، لوری را به صورت استوانه در آورده و با قیچی مخصوص یک لبه آن را به صورت دندانه‌ای می‌برند.

محل اتصال آنها این درز دندانه‌ای است که نوعی مفصل زبانه و کام است. برای ساختن آن، مسگر دور تا دور مفصل را دندانه‌هایی به بزرگی تقریبا ۹ میلیمتر مربع می‌چیند بعد هر دو لبه را به هم متصل کرده به طوری که یک دندانه وارد مادگی طرف رو برگردد و این کار را «هم کردن» می‌گویند. دندانه‌ها را یکی در میان، بالا و پایین کرده و در لبه دیگر لوری که صاف است، قفل می‌نمایند. سپس لبه گرده را چکش زده و کمی بالا می‌آورند که به آن تن می‌گویند و برای ته دیگ استفاده می‌شود.

مرحله بعد شامل لحیم کردن لبه دندانه‌ای لوری با لبه صاف آن می‌باشد. که باید ابتدا مواد لحیم ساخته شود. مواد تشکیل دهنده لحیم عبارتند از: تنکار، نمک و فلز برنج. از ترکیب اینها، مواد لحیم را ساخته و لبه و دندانه را پس از چفت شدن، لحیم می‌دهند.

در قدیم ورقه مس را با زغال سنگ حرارت داده و سپس لحیم می‌دادند. در حالی که امروزه در کوره حرارت داده می‌شود.

 

ابزار:

ابزار رایج در هنر صنعت مسگری، شامل انواع چکش‌ها (چکش چهارسو، چکش دم گرد، چکش سینه‌دار، چکش کف، چکش دم باریک، چکش دوبهری، چکش پرچ کن (مطرقه)، چکش چوبی و بالاخره چکش بی‌دسته که یک قطعه فولاد آب‌داده تخت است و به نام «قالب تنه» معروف است که آخر سر برای صافکاری رویه‌ها به کار برده می‌شود)، انواع سندان‌ها (سندان تخت، سندان متوسط، سندان کاسه میخ، سندان نیم قلوه‌ای، سندان لب گردان) و قیچی حلبی بری می‌باشد.

ظروف مسی بدون روکش قابل استفاده نیستند به همین دلیل توسط یک لایه قلع پوشانده می­شوند. به روش روکش زنی ظروف مسی«سفیدگری» نامیده می­شود که از زمان رواج مسگری رواج پیدا کرد. بعد از خرید ظروف مسی و قبل از استفاده از آن­ها و یا هر دو سال یک بار انجام می‌شود. معمولاً بعد از خرید مس یا هر دو سال یکبار که ظروف به مرور زمان سفیدی خود را از دست می‌دهند و رنگ آن‌ها تیره می‌گردد آن را جهت سفید کردن به سفیدگر می‌دهند. این صنعت در بازارهای سنتی، راسته بازارها، تیمچه‌ها و کارگاه‌های کوچک در سطح شهرها و روستاها موجود می‌باشد. در شهرهایی همانند قزوین، اصفهان، کرمان، مشهد، تبریز و… راسته بازارهای مخصوص مسگرها و نیز در کنار آن‌ها سفیدگرها بوده است که به راسته بازار مسگرها معروف می‌باشد. در روستاها و نیز محله‌های عشایری سفیدگری را یا خود مسگر به عنوان کار بعدی انجام می‌دهد و یا این‌که یک نفر سفیدگر دوره‌گرد هر چند وقت یک‌بار به آنجا آمده و بساط خود را در میدانگاه اصلی روستا، محل و یا زیر سایه درختی گسترده و مشغول سفید کردن ظرف و ظروف اهالی می‌شد. ساز و برگ سفیدگر دوره‌گرد بسیار ساده است. یک گودال کوچک به قطر ۳۷ و گودی ۳۰ سانتی‌متر در زمین می‌کند که کار کوره وی را انجام دهد. یک لوله آهنی را به زیر گودال می‌کشد، دم دستی را به سر دیگر لوله وصل می‌کند؛ و با استفاده از مواد و فن سفیدگری، کارش را انجام می‌دهد.

ابزار و وسایل سفیدگری به شرح زیر است:
دم و کوره:

دم مورد استفاده سفیدگر دم پوستی بوده است. پوست دباغی شده گوسفند را به صورت مشکی در آورده که دو سر آن دارای سوراخ بوده که یک سر آن به لوله‌ای که به کوره راه داشته می‌بستند و در دهان سوراخ دیگر دو تخته کوبیده شده که کار دستگیره را انجام می‌داده است. در موقع دمیدن این دو تخته را به هم می‌چسباندند و سوراخ مشک بسته می‌شد و مشک را به طرف لوله کوره فشار می‌دادند. در نتیجه هوای داخل مشک از طریق لوله به کوره دمیده می‌شد و سپس تخته‌ها را از هم جدا کرده و مشک را به طرف عقب می‌کشیدند و مشک دوباره از هوا پر می‌شد و آماده دمیدن می‌گردید. بدین ترتیب عمل دمیدن انجام می‌گرفت.کوره مورد استفاده هم سطح با زمین بوده است.

در حال حاضر از دم دستی یا نفتی استفاده می­شود.

گاز دستی:

گاز دستی یکی از ابزارهای سفیدگری می‌باشد که، به‌وسیله آن ظروف را داخل یا خارج کوره می‌کنند. شبیه به انبر دست می‌باشد با این تفاوت که لبه آن کشیده است.

انبردست:

انبردست ابزار دیگری است که به‌وسیله آن ظروف را در دهانه کوره نگه می‌دارند. دو لبه این ابزار که به هم نزدیک می‌شوند، تشکیل دایره‌ای کوچک می‌دهند که از خارج شدن ظروف از دهانه انبردست جلوگیری می‌کند.

پنبه:

قلع را در داخل ظرف داغ شده ریخته پنبه را بر روی آن می‌کشند. در نتیجه قلع به تمام بدنه ظرف مالیده شده و ظرف سفید می‌گردد.

شن:

قبل از سفید کردن، ظرف را با شن می‌سابند تا تیرگی آن تا حدودی برطرف شود.

زغال چوب:

زغال چوب سوخت کوره را تشکیل می‌دهد.

فن کار:

اولین مرحله کار دیزاب دادن ظروف است، دیزاب را در آب جوشانده و به هم می‌زنند تا خوب حل گردد. بعد از سرد شدن، به‌عنوان مواد پاک کننده استفاده می‌کنند. به این صورت که مقدار خیلی کمی از مایع را در ظروف می‌ریزند و آن را با حرارت کوره داغ می‌کنند. سپس با پارچه‌ای ضخیم آن را به تمام بدنه ظرف می‌مالند و بعد آن را شستشو می‌دهند.

دومین مرحله کار ساییدن ظروف است که این کار به‌وسیله شن و پوست بز انجام می‌گیرد، بدین ترتیب که، مقداری از شن را بر روی پوست می‌ریزند و به بدنه ظروف می‌کشند و یا جهت ساییدن پشت ظروف، آن‌ها را بر روی مقداری شن قرار می‌دهند و در داخل ظرف می‌ایستند و با گرفتن دو دست به دیوار آن را به دو جهت چپ و راست می‌چرخانند که با انجام این کار بدنه بیرونی ظروف تمیز می‌گردند. بعد از ساییدن آن را شستشو داده و آماده سفید کردن می‌شوند. در زمان شروع سفیدگری، ظرف را در دهانه کوره قرار می‌دهند تا خوب داغ شود. سپس مقداری نشادر در داخل ظرف می‌ریزند و با پنبه آن را به تمام نقاط داخلی و بیرونی ظرف می‌مالند و به‌دنبال آن مقدار خیلی کمی قلع به بدنه داخلی و خارجی ظرف می‌کشند و مجددا نشادر در داخل ظرف ریخته و پنبه را خیلی محکم به تمام قسمت‌های ظرف می‌کشند و بعد آن را در آب فرو می‌برند و مجددا آن را خشک می‌کنند و ظرف رنگ سفید شفاف به خود می‌گیرد. لازم به ذکر است که نشادر باعث می‌گردد، که قلع بر بدنه ظروف ثابت گردد.

تمیز کردن ظروف مسی با روش خانگی:

-ترکیب سرکه، نمک و آرد:

خمیر تهیه‌ شده از ترکیب سرکه، نمک و آرد یکی از بهترین روش‌ها برای تمیز کردن ظروف مسی و سفید کردن آنها به‌شمار می‌رود.

نمک موجود در این ترکیب به خاصیت اسیدی سرکه کمک می‌کند تا از سطح زنگ‌زده‌ی ظرف عبور کند.

نمک نیز به‌عنوان عاملی ساینده عمل می‌کند.

اما عنصر جادویی این ترکیب، همان آرد است که تأثیر سایندگی را ایجاد می‌کند و درنهایت، درخشش را به ظروف مسی باز می‌گرداند.

برای استفاده از این روش به نمک، آرد، سرکه و حوله یا دستمال آشپزخانه نیاز دارید.

  • کمی آرد را در یک ظرف بریزید.
  • به همان اندازه، نمک اضافه کنید.
  • سرکه را تا اندازه‌ای اضافه کنید که خمیری روان ایجاد شود.
  • مواد را خیلی خوب با هم ترکیب کنید.
  • سطح ظرف مسیرا با استفاده از یک قلم‌مو به خمیر آغشته کنید.
  • اجازه دهید که ظرف به‌مدت ۳۰ دقیقه به همان حالت باقی بماند.
  • با استفاده از یک حوله، خمیرها را از روی ظرف مسی پاک کنید تا تمامی لکه‌ های آن از بین برود و درخشش قبلی روی سطح ظرف ظاهر شود.

-استفاده از لیموترش:

لیمو یکی از موادی است که تقریبا در تمامی روش‌های شست‌ و شو و لکه‌ بری کاربرد دارد.

با استفاده از لیموترش می توانید لکه های قابلمه مسی، دیگ مسی، قوری مسی، کتری مسی و … از بین ببرید.

  • دو عدد لیموترش را از وسط نصف کنید.
  • لیموترش را به ظرف مسی بمالید تا زمانی که لکه ها از بین برود.
  • با آب بشورید و آن را خشک کنید.

-لیمو و نمک:

می‌توان گفت که ترکیب لیمو و نمک می‌تواند هر لکه‌ی تیره و کدری را پاک کند.

ماهیت اسیدی لیمو در ترکیب با نمک می‌تواند از خوردگی سطوح عبور کند و لکه‌های ظروف را ازبین ببرد.

برای استفاده از این روش به لیمو،‌ نمک و حوله نیاز دارید.

  • لیمو را نصف کنید و آن را در ظرف نمک فرو کنید تا سطح آن کاملا با نمک پوشیده شود.
  • لیموی آغشته به نمک را روی سطح مسی بکشید تا فلز درخشان زیر آن ظاهر شود.
  • فراموش نکنید که لیمو حتما باید به نمک آغشته باشد. پس حتما تکه‌ی لیمو را بار دیگر در ظرف نمک بغلتانید و سپس آن را روی بخش‌های دیگر ظرف بکشید.
  • این کار را تکرار کنید تا تمام سطح ظرف مسی شما از سیاهی پاک شود.
  • پس از پاک شدن تمامی لکه‌ها، سطح مسی را با حوله پاک کنید.
  • سپس این کار را با یک حوله‌‌ی خشک تکرار کنید تا ظرف شما درخشان شود.

-لکه زدایی با جوش شیرین و سرکه:

اگر آرد ندارید، می‌توانید تنها با ترکیب جوش شیرین و سرکه، ظرف مسی خود را تمیز کنید.

فقط کافیست خمیری از سرکه و جوش شیرین را روی ظرف مسی بکشید.

برای این کار تنها به سرکه، جوش شیرین و حوله یا دستمال نیاز دارید. (می‌توانید به‌جای جوش شیرین از نمک استفاده کنید.)

  • کمی جوش شیرین را در ظرفی بریزید.
  • به همان میزان سرکه اضافه کنید.
  • مواد را خوب مخلوط کنید تا حباب‌ها ازبین بروند.
  • خمیر آماده‌ شده را با یک قلم‌ مو روی ظرف بکشید تا سطح آن کاملا پوشیده شود.
  • اجازه دهید که این خمیر به‌مدت ۳۰ دقیقه روی ظرف بماند.
  • با حوله‌ای تمیز، خمیر خشک‌ شده را از روی ظرف پاک کنید.
  • با همان حوله، تمامی سطح مسی را تمیز کنید تا درخشش فلز روی ظرف نمایان شود.

-برق انداختن ظروف مسی با گوجه فرنگی

شاید تصور کنید که استفاده از سس گوجه‌ فرنگی برای تمیز کردن ظروف مسی چندان کارساز نباشد، اما این‌طور نیست.

نمک و سرکه‌ی موجود در سس گوجه به لکه‌زدایی ظروف مسی کمک می‌کند.

همچنین می‌توانید با موم عسل و روغن زیتون، پولیشی طبیعی تهیه کنید تا درخشش ظرف مسی شما حفظ شود.

این روش برای پولیش سطوح چوبی نیز کاربرد دارد.

در این روش به سس گوجه، روغن زیتون (یک قاشق غذاخوری)، موم زنبور عسل (یک قاشق چای‌خوری) و حوله یا دستمال آشپزخانه نیاز دارید.

  • سطح ظرف مسی را کاملا با سس گوجه بپوشانید.
  • اجازه دهید که سس گوجه به‌مدت یک ساعت روی ظرف بماند تا تأثیر خود را اعمال کند.
  • سپس با دستمالی تمیز، سس گوجه را از روی ظرف پاک کنید.
  • یک قاشق غذاخوری از روغن زیتون را با یک قاشق غذاخوری از موم زنبور عسل ترکیب کنید و خیلی خوب، هم بزنید.
  • می‌توانید موم را در مایکروفر یا روی اجاق قرار دهید تا نرم شود.
  • فراموش نکنید که موم به‌سرعت سفت می‌شود؛ پس هرچه سریع‌تر روغن زیتون را به آن اضافه کنید.
  • سپس سطح ظرف را کاملا با این ترکیب بپوشانید.
  • می‌توانید این کار را با یک قلم‌مو یا پارچه‌ی کتان انجام دهید. این کار را تا جایی تکرار کنید که درخشش به ظرف مسی شما بازگردد.

-جوش شیرین و لیمو مناسب برای تمیز کردن ظروف مسی

ترکیب لیمو و جوش شیرین نیز در تمیز کردن ظروف مسی مؤثر است.

جوش شیرین به‌عنوان یک عامل ساینده عمل و به خاصیت اسیدی لیمو کمک می‌کند تا به سطح ظرف مسی نفوذ کند.

برای استفاده از این روش به لیمو، جوش شیرین و حوله یا دستمال آشپزخانه نیاز دارید.

  • کمی جوش شیرین را در یک ظرف بریزید.
  • آب لیمو را بگیرید و به آن اضافه کنید تا خمیری روان ایجاد شود.
  • نگران گاز و حباب‌ها نباشید و دو ماده را خیلی خوب با هم ترکیب کنید.
  • خمیر را با یک قلم‌مو، روی سطح مسی بکشید.
  • اجازه دهید که خمیر به‌مدت ۳۰ دقیقه روی ظرف بماند. برای تأثیر بهتر می‌توانید پس از چند دقیقه، خمیر بیشتری را روی ظرف بکشید.
  • سپس با دستمالی تمیز، خمیر خشک‌شده را از روی ظرف پاک کنید.

جوشاندن مس

این روش نسبت به روش های دیگر قدیمی تر بوده و یک روش سنتی برای تمیز کردن ظرف مسی محسوب می شود.

یک قاشق غذاخوری نمک را با ۱ لیوان سرکه درون یک قابلمه ریخته و مقداری آب به آن اضافه کنید.

مس را داخل قابلمه ریخته و آن را روی حرارت ملایم قرار دهید و تا از بین رفتن جرم و سیاهی ظرف مسی بگذارید در محلول بجوشد.

نحوه تشخیص ظروف مسی اصل:

یکی از دغدغه خریداران ظروف مسی این هست که نمی توانند ظروف مسی اصل را تشخیص دهند ،به چند راه برای تشخیص ظروف مسی در زیر توجه کنید:

 

  • چکش زنی ریز و منظم انجام شده است
  • قلع داخل ظرف درخشان و براق است
  • ظرافت و ریزه کاری دارد
  • از ورق مس با کیفیت و ضخیم استفاده شده است
  • مهر سازنده ظروف مسی روی ظروف هک شده است

شما در حال مشاهده کاملترین توضیحات درباره مسگری و روش کار در پلتفرم خورشیدک هستید

ads
  • چنانچه دیدگاهی توهین آمیز باشد و متوجه اشخاص مدیر، نویسندگان و سایر کاربران باشد تایید نخواهد شد.
  • چنانچه دیدگاه شما جنبه ی تبلیغاتی داشته باشد تایید نخواهد شد.
  • چنانچه از لینک سایر وبسایت ها و یا وبسایت خود در دیدگاه استفاده کرده باشید تایید نخواهد شد.
  • چنانچه در دیدگاه خود از شماره تماس، ایمیل و آیدی تلگرام استفاده کرده باشید تایید نخواهد شد.
  • چنانچه دیدگاهی بی ارتباط با موضوع آموزش مطرح شود تایید نخواهد شد.

  1. عیسی طاهری گفته؛
    03:06 1401/03/05

    منابع این مطلب کجاست؟ 😍😍😍

  2. امیرحسین فروتن گفته؛
    01:06 1401/03/06

    هزینه تبلیغات توی سایت شما چنده؟ 😍😍😍

  3. عبدالله سبحانی گفته؛
    00:06 1401/04/15

    شما کانال تلگرام هم دارین؟ 😍😍😍

  4. مجتبی فاضلی گفته؛
    14:30 1401/04/28

    میشه مطلب رو توی وبلاگ خودم بزارم؟ 😍😍😍

  5. رامین شفیعی گفته؛
    11:06 1401/06/16

    من زندگیمو مدیون شمام

  6. بهرام کاکاوند گفته؛
    20:42 1401/06/19

    من یکی از کاربران دائمی سایت شما هستم 😍😍😍

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

لینک کوتاه برای به اشتراک گذاری
دسته بندی محتوای سایت
0